Foydali materiallar
Bolada burun va quloqdagi yot jism: nima qilish va nima qilmaslik
Yo‘nalish: Robotik jarrohlik · Barcha xizmatlar
Bolada burun va quloqdagi yot jism — kichik yoshdagi bolalarda juda ko‘p uchraydigan holat: munchoq, o‘yinchoq bo‘lagi, no‘xat yoki hasharot burun teshigi yoki quloq kanalida qolib ketadi. Ko‘pincha uni LOR shifokori tez va xavfsiz chiqaradi, lekin tugmasimon batareyka, magnit va nafas qisishi kutishni ko‘tarmaydi. Quyida belgilar, qaysi narsalar ayniqsa xavfli, uyda nima qilish va nima qilmaslik, shifokor yot jismni qanday chiqarishi va oldini olish tushuntirilgan.
- Bolada burun va quloqdagi yot jism: nega bu tez-tez uchraydi
- Qaysi narsalar tiqiladi va qaysilari ayniqsa xavfli
- Burun va quloqdagi yot jism belgilari
- Uyda nima qilish mumkin
- Nima qilmaslik kerak
- Qachon zudlik bilan yordam kerak
- LOR shifokori yot jismni qanday chiqaradi
- Yot jism chiqarilgandan keyin nima bo‘ladi
- Oldini olish: uyda nimalarga e’tibor berish kerak
- Shifokordan nimani so‘rash kerak va klinikada qanday yordam bor
- Ko‘p beriladigan savollar
Bolada burun va quloqdagi yot jism: nega bu tez-tez uchraydi
Bir yoshdan besh yoshgacha bo‘lgan bolalar atrofdagi dunyoni qo‘li, og‘zi va hatto burni bilan o‘rganadi. Shuning uchun mayda munchoq, o‘yinchoq bo‘lagi, qog‘oz parchasi, ko‘pik, silgich, tosh, no‘xat, loviya, makkajo‘xori doni yoki yong‘oq burun teshigiga yoki quloqqa tiqilib qolishi LOR shifokorlari amaliyotida keng tarqalgan holat. Ko‘pincha bola buni o‘yin yoki qiziqish paytida qiladi, keyin esa urishishlaridan qo‘rqib, kattalarga aytmaydi. Kattaroq bolalar va kattalarda ham shunday holat uchraydi — masalan, quloqqa hasharot kirib qolganda yoki paxta tayoqchaning uchi uzilib qolganda.
Yaxshi xabar shundaki, yot jismlarning aksariyati xavfsiz chiqariladi va iz qoldirmaydi. Lekin muhim istisnolar bor: ba’zi narsalar bir necha soat ichida to‘qimani kuydiradi, ba’zilari esa burundan nafas yo‘llariga tushib ketishi mumkin. Shuning uchun ota-onalar qaysi holatda kutib bo‘lmasligini va uyda nimalarni qilmaslik kerakligini oldindan bilishi foydali.
Qaysi narsalar tiqiladi va qaysilari ayniqsa xavfli
Qanchalik shoshilish kerakligini ko‘pincha yot jismning turi belgilaydi:
| Yot jism | Nega muhim | Qachon murojaat qilish |
|---|---|---|
| Tugmasimon (yassi, dumaloq) batareyka | Namlikda kimyoviy kuyish chaqirib, bir necha soat ichida shilliq qavat, tog‘ay yoki quloq kanalini shikastlaydi | Darhol, kutmasdan |
| Magnitlar (ayniqsa ikkita yoki magnit va metall) | Burun to‘sig‘ining ikki tomonida bir-birini tortib, to‘qimani ezadi va teshib qo‘yishi mumkin | Darhol |
| O‘simlik mahsulotlari: loviya, no‘xat, yong‘oq, don | Namlikdan shishadi, chiqarish qiyinlashadi, yallig‘lanish chaqiradi | O‘sha kuni; suv bilan yuvmang |
| Tirik hasharot (quloqda) | Harakat qilib kuchli og‘riq, shovqin va qo‘rquv chaqiradi, quloq pardasini tirnashi mumkin | O‘sha kuni |
| O‘tkir narsa (igna, shisha bo‘lagi) | Kanal, shilliq qavat yoki quloq pardasini jarohatlashi mumkin | O‘sha kuni |
| Silliq, qattiq narsa (munchoq, plastik bo‘lak) | Odatda zararsiz, lekin burundan nafas yo‘liga tushishi mumkin | Imkon qadar tez, bir kun ichida |
Bola nimani tiqqanini bilmasangiz yoki batareyka bo‘lishi ehtimoli bor bo‘lsa (masalan, pult, soat, tarozi yoki o‘yinchoqdan batareyka yo‘qolgan bo‘lsa), eng yomon holatdan kelib chiqib harakat qiling va darhol shifokorga boring.
Burun va quloqdagi yot jism belgilari
Ko‘pincha bolaning o‘zi aytadi yoki kattalar buni ko‘rib qoladi. Ammo yot jism bir necha kun, hatto haftalab sezilmay qolishi ham mumkin. Belgilar uning qayerda turganiga bog‘liq:
- Burunda: faqat bir tomondan keladigan, ko‘pincha sassiq hidli, sarg‘ish-yashil yoki qon aralash ajralma — bu eng xarakterli belgi; bir burun teshigi orqali nafas olish qiyinligi; og‘izdan yoqimsiz hid; burun qonashi; bola burnini tez-tez ishqalashi.
- Quloqda: og‘riq yoki to‘liqlik hissi, bir tomonda eshitishning pasayishi, quloqdan ajralma yoki qon, bola qulog‘ini tortqilashi; tirik hasharotda — kuchli shovqin, g‘imirlash hissi va bezovtalik.
Bir tomonlama hidli burun ajralmasi ba’zan «uzoq davom etayotgan tumov» deb haftalab davolanadi. Agar ajralma faqat bir burun teshigidan kelayotgan bo‘lsa va oddiy davolashga javob bermasa, LOR shifokori burunni yot jism nuqtayi nazaridan albatta ko‘rishi kerak. Quloqdagi og‘riq va ajralma esa tashqi otit yoki quloq pardasi teshilishi belgilariga o‘xshab ketishi mumkin — farqni otoskopiyada shifokor aniqlaydi.
Uyda nima qilish mumkin
Avvalo xotirjam bo‘ling: bola sizning hayajoningizni sezsa, yig‘laydi va burun orqali chuqur nafas olib, narsani ichkariroq tortib yuborishi mumkin. Keyin quyidagilarni qilish mumkin:
- Burunga tiqilgan narsa uchun «ota-ona o‘pishi» usuli. Bola xotirjam bo‘lsa va hamkorlik qilsa qo‘llash mumkin. Bolaga nima qilmoqchi ekaningizni tushuntiring. Barmog‘ingiz bilan bo‘sh (tiqilmagan) burun teshigini yopib turing, lablaringiz bilan bolaning og‘zini to‘liq qoplang va bir marta qisqa, yengil puflang. Havo bosimi narsani tashqariga itarib chiqarishi mumkin. Bir-ikki urinishdan keyin natija bo‘lmasa, takrorlamang — shifokorga boring.
- Kattaroq bola o‘zi burnini qoqa olsa, bo‘sh burun teshigini yopib, tiqilgan tomondan kuchli qoqishni so‘rang. Burun bilan havoni ichga tortmaslikni tushuntiring.
- Quloqdagi tirik hasharot. Bolani qulog‘ini yuqoriga qaratib yotqizing. Agar quloq pardasi butunligiga ishonchingiz komil bo‘lsa (ilgari teshik, quloqda shunt yoki quloqdan ajralma bo‘lmagan), bir necha tomchi xona haroratidagi mineral yoki zaytun moyini tomizish mumkin — hasharot harakatdan to‘xtaydi. Shundan keyin ham shifokorga ko‘rining, chunki hasharot yoki uning qoldiqlari kanalda qoladi.
- Narsa quloq kirish qismida ko‘rinib tursa va boshni o‘sha tomonga egganda o‘zi tushib ketsa — yaxshi; lekin uni barmoq yoki asbob bilan ushlashga urinmang.
Nima qilmaslik kerak
- paxta tayoqcha, pinset, soch to‘g‘nog‘ichi yoki gugurt bilan olishga urinmang — narsa chuqurroq kirib ketadi, quloq kanali va pardasi yoki burun shilliq qavati jarohatlanadi;
- loviya, no‘xat, yong‘oq kabi o‘simlik mahsulotlarini suv bilan yuvmang — ular shishib, chiqarish qiyinlashadi;
- batareyka bo‘lsa, quloq yoki burunga suv, moy yoki boshqa tomchi tomizmang — darhol yo‘lga chiqing;
- quloq pardasi teshik bo‘lishi mumkin bo‘lsa, quloqqa hech qanday suyuqlik tomizmang;
- yig‘layotgan bolani qattiq ushlab, kuch bilan chiqarishga urinmang — bu jarohat xavfini oshiradi va keyingi ko‘rikni ham qiyinlashtiradi;
- yot jism «o‘zi chiqib ketar» deb kunlab kutmang.
Quloqni xavfsiz tozalash qoidalari quloqdagi oltingugurt tiqini haqidagi maqolada tushuntirilgan — paxta tayoqcha bolalar qulog‘ini tozalash uchun mos emas.
Qachon zudlik bilan yordam kerak
Bola nafas ololmasa, bo‘g‘ilsa, to‘xtovsiz yo‘talsa, gapira olmasa yoki lablari ko‘karsa — yot jism nafas yo‘llariga tushgan bo‘lishi mumkin: darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling va agar o‘rgangan bo‘lsangiz, bo‘g‘ilishda birinchi yordamni boshlang. Burun yoki quloqqa tugmasimon batareyka yoki magnit tushgan bo‘lsa yoki shunday gumon bo‘lsa, shuningdek to‘xtamaydigan qon ketish, quloqdan ko‘p qon yoki suv kabi tiniq suyuqlik oqishi, bosh aylanishi, qusish yoki boshga zarba bilan bog‘liq jarohat bo‘lsa — kutmasdan shoshilinch yordamga boring.

LOR shifokori yot jismni qanday chiqaradi
Shifokor avval nima bo‘lganini so‘raydi, keyin yoritgich, otoskop, kerak bo‘lsa mikroskop yoki ingichka endoskop yordamida burun va quloqni ko‘radi. Yot jism to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rish ostida, uning shakliga mos asboblar bilan chiqariladi: kichik ilmoq, nozik qisqich yoki so‘rg‘ich (aspirator). Burunda ba’zan avval shilliq qavatni qisqartiruvchi va og‘riqsizlantiruvchi vosita qo‘llanadi. Quloqdan silliq, o‘simlik bo‘lmagan narsalarni ba’zan yuvish orqali chiqarish mumkin, lekin bunga faqat shifokor quloq pardasini tekshirgandan keyin qaror qilinadi.
Ko‘pchilik bolalarda muolaja bir necha daqiqa davom etadi, ota-onaning bolani to‘g‘ri va xotirjam ushlab turishi katta yordam beradi. Bola juda bezovta bo‘lsa, narsa chuqur joylashgan bo‘lsa yoki oldingi urinishlar muvaffaqiyatsiz bo‘lgan bo‘lsa, shifokor qisqa sedatsiya yoki umumiy og‘riqsizlantirish ostida chiqarishni taklif qilishi mumkin — bu jarohat xavfini kamaytiradi. Rentgen tasviri ko‘pincha kerak bo‘lmaydi, lekin batareyka yoki metall narsa gumon qilinsa va u ko‘rinmasa, qo‘shimcha tekshiruv o‘tkazilishi mumkin.
Yot jism chiqarilgandan keyin nima bo‘ladi
Chiqarilgandan keyin shifokor burun yoki quloqni yana bir bor ko‘radi: boshqa yot jism qolmaganini (bolalar ba’zan ikkala burun teshigiga yoki ikkala quloqqa tiqadi), shilliq qavat, quloq kanali va pardasi jarohatlanmaganini tekshiradi. Burundan ozgina qon kelishi mumkin; uni uyda qanday to‘xtatish burun qonashida birinchi yordam maqolasida yozilgan. Kanal tirnalgan yoki yallig‘langan bo‘lsa, shifokor tomchilar buyurishi mumkin. Quloq pardasi shikastlangan yoki bola yomon eshitayotgandek bo‘lsa, keyinroq eshitishni tekshirish tavsiya qilinadi. Batareyka yoki magnitdan keyin kuyish oqibatlarini kuzatish uchun nazorat ko‘rigi shart, chunki to‘qima shikasti bir necha kun davomida aniqroq ko‘rinadi.
Oldini olish: uyda nimalarga e’tibor berish kerak
- tugmasimon batareyka va kichik magnitlarni bolalar qo‘li yetmaydigan joyda saqlang, ishlatilganlarini darhol tashlang;
- batareyka qopqog‘i vint bilan mahkamlangan o‘yinchoq va pultlarni tanlang;
- o‘yinchoqlarni yoshiga mos tanlang, mayda bo‘lakli o‘yinlarni kattalar nazoratida o‘ynating;
- kichik bolalarga butun yong‘oq, no‘xat va qattiq donlarni bermang, ovqatlanish paytida yonida bo‘ling;
- bolaga burun va quloqqa narsa tiqish xavfli ekanini tushuntiring va bunday bo‘lsa, qo‘rqmasdan aytishga o‘rgating — vaqtida aytilgan holatni hal qilish ancha oson.
Shifokordan nimani so‘rash kerak va klinikada qanday yordam bor
Qabulda quyidagilarni so‘rashingiz mumkin: narsa to‘liq chiqarildimi, jarohat bormi, tomchi yoki boshqa davolash kerakmi, nazoratga qachon kelish kerak va qaysi belgilar paydo bo‘lsa, erta murojaat qilish lozim. Saba Darmon klinikasida LOR shifokorlari burun va quloqni maxsus asboblar bilan tekshiradi, kerak bo‘lsa eshitish tekshiruvi va boshqa diagnostika o‘tkaziladi. Davolash usuli va keyingi qadamlarni shifokor ko‘rikdan keyin tushuntiradi. Batareyka, magnit yoki nafas qisishi bo‘lsa, eng yaqin shoshilinch yordamga boring yoki 103 ga qo‘ng‘iroq qiling. Batafsil ma’lumot klinikaning otolaringologiya bo‘limi sahifasida.
Ko‘p beriladigan savollar
Bola burniga narsa tiqqanini qanday bilsa bo‘ladi?
Ko‘pincha bolaning o‘zi aytadi yoki kattalar ko‘rib qoladi. Aks holda eng xarakterli belgi — faqat bir burun teshigidan keladigan, sassiq hidli, sarg‘ish-yashil yoki qon aralash ajralma va o‘sha tomondan nafas olish qiyinligi. Og‘izdan yoqimsiz hid ham kelishi mumkin. Bunday ajralma oddiy tumovdek davolansa ham o‘tmasa, LOR shifokoriga ko‘rining: burunni yoritgich yoki endoskop bilan ko‘rish yot jismni aniqlashga yordam beradi.
Batareyka burun yoki quloqqa tushsa nima qilish kerak?
Bu shoshilinch holat. Tugmasimon batareyka namlikda kimyoviy kuyish chaqiradi va bir necha soat ichida burun to‘sig‘i, tog‘ay yoki quloq kanaliga jiddiy zarar yetkazishi mumkin. Hech qanday suv, moy yoki tomchi tomizmang, o‘zingiz olishga urinmang va darhol shoshilinch yordamga yoki LOR shifokoriga boring. Batareyka yutib yuborilgan bo‘lishi yoki bola nafas olishda qiynalayotgan bo‘lsa, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.
Quloqqa hasharot kirsa nima qilish kerak?
Bolani qulog‘ini yuqoriga qaratib yotqizing va xotirjam qiling. Quloq pardasi butunligiga ishonchingiz komil bo‘lsa, ya’ni ilgari teshik, shunt yoki quloqdan ajralma bo‘lmagan bo‘lsa, bir necha tomchi xona haroratidagi mineral yoki zaytun moyi tomizish mumkin — hasharot harakatdan to‘xtaydi. Paxta tayoqcha yoki pinset ishlatmang. Hasharot va uning qoldiqlarini LOR shifokori ko‘rib chiqarishi kerak, shuning uchun o‘sha kuni murojaat qiling.
Yot jismni chiqarish og‘riqlimi, narkoz kerakmi?
Ko‘pchilik hollarda muolaja bir necha daqiqa davom etadi va kuchli og‘riq bermaydi; burunda ba’zan avval og‘riqsizlantiruvchi vosita qo‘llanadi. Bola juda bezovta bo‘lsa, narsa chuqur joylashgan bo‘lsa yoki uyda qilingan urinishlar uni ichkariga itarib yuborgan bo‘lsa, shifokor qisqa sedatsiya yoki umumiy og‘riqsizlantirishni taklif qilishi mumkin. Bu jarohat xavfini kamaytiradi. Qaror bolani ko‘rgandan keyin qabul qilinadi.
Yot jismni uyda o‘zim olsam bo‘ladimi?
Burundagi narsa uchun xotirjam bolada «ota-ona o‘pishi» usulini bir-ikki marta sinab ko‘rish mumkin, kattaroq bola esa bo‘sh burun teshigini yopib, burnini qoqishi mumkin. Lekin paxta tayoqcha, pinset, soch to‘g‘nog‘ichi bilan olishga urinmang: narsa chuqurroq kirib, burun shilliq qavati, quloq kanali yoki pardasi jarohatlanishi mumkin. Natija bo‘lmasa yoki batareyka gumon qilinsa, shifokorga boring.
Maslahat uchun shifokorlar
Burun va quloqdagi yot jism holatlarida LOR shifokorlarimiz ko‘rik o‘tkazadi va keyingi qadamlarni tushuntiradi. Shu yo‘nalishdagi shifokorlarimiz:
LOR shifokoriga qabulga yoziling
Bola burni yoki qulog‘iga narsa tiqdimi yoki bir tomondan hidli ajralma kelyaptimi? LOR ko‘rigi sababni aniqlab, yot jismni xavfsiz chiqarishga yordam beradi.
Hoziroq qo‘ng‘iroq qilish — +998 71 210-30-30Bog‘lanish
Manzil: Toshkent shahri, Nurafshon ko‘chasi, 7A/3
Telefon: +998 71 210-30-30 · WhatsApp: +998 95 662-30-30
Ish vaqti: Dushanba–shanba, 09:00–18:00
E-mail:




