Foydali materiallar

Saba Darmon klinikasi binosi

Jigar exinokokkozi: belgilari, tashxisi va davolash usullari

Yo‘nalish: Robotik jarrohlik · Barcha xizmatlar

Jigar exinokokkozi — itlardan yuqadigan tasmasimon gijja lichinkasi jigarda suyuqlik to‘la kista hosil qiladigan kasallik. U yillar davomida belgi bermasligi mumkin, lekin kista kattalashgach yorilish va boshqa jiddiy asoratlar xavfini tug‘diradi. Quyida kasallik qanday yuqishi, qaysi belgilar xavotirli, tashxis qanday qo‘yilishi, qanday davolash usullari borligi va o‘zingizni qanday himoya qilish mumkinligi sodda tilda tushuntirilgan.

Exinokokkoz nima va qanday yuqadi

Exinokokkoz — Echinococcus granulosus nomli mayda tasmasimon gijja lichinkasi keltirib chiqaradigan kasallik. Voyaga yetgan gijja itlar (va bo‘ri, chiyabo‘ri) ichagida yashaydi, uning tuxumlari najas bilan tashqariga — tuproq, o‘t, suvga tushadi. Qo‘y, qoramol va inson bu tuxumlarni yutib yuborsa, lichinka ichak devoridan qonga o‘tib, ko‘pincha jigarda, kamroq o‘pkada suyuqlik to‘la pufak — kista hosil qiladi.

Odamga yuqish yo‘llari:

  • itlar bilan yaqin aloqa — silash, o‘pish, it bilan bir idishdan foydalanish; tuxumlar it junida bo‘ladi;
  • yuvilmagan sabzavot, ko‘kat va mevalar — ayniqsa itlar yuradigan tomorqadan;
  • qaynatilmagan suv — ariq, buloq va ochiq manbalardan;
  • chorva bilan ishlash — qo‘y boqish, so‘yish; itlarga xom ichak-chovoq berilganda aylanish yopiladi.

O‘zbekistonda chorvachilik keng tarqalgani va hovlilarda it boqilishi sababli exinokokkoz hamon dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Kasallik odamdan odamga yuqmaydi.

Jigar exinokokkozi belgilari

Kista juda sekin o‘sadi va ko‘pincha yillar davomida hech qanday belgi bermaydi. Ko‘p hollarda u boshqa sabab bilan qilingan UZIda tasodifan topiladi. Kista kattalashgach quyidagilar paydo bo‘lishi mumkin:

  • o‘ng qovurg‘a ostida og‘irlik, bosim hissi, to‘mtoq og‘riq;
  • qorin yuqori qismida bo‘rtma yoki jigar kattalashishi;
  • ishtaha pasayishi, ko‘ngil aynishi, tez to‘yish;
  • allergik toshmalar, qichishish.

O‘pkada joylashganda yo‘tal, ko‘krakda og‘riq, nafas qisishi bo‘lishi mumkin — u alohida tekshiriladi.

Asoratlar: nega kistani «unutib» bo‘lmaydi

Katta kista atrofdagi a’zolarni bosadi va vaqt o‘tishi bilan asoratlar xavfi oshadi: kista yiringlashi (infeksiya), o‘t yo‘llariga yorilishi va sariqlik, qorin yoki ko‘krak bo‘shlig‘iga yorilishi. Yorilganda kista suyuqligi kuchli allergik reaksiya — anafilaksiya va yangi kistalar paydo bo‘lishiga sabab bo‘lishi mumkin.

Darhol tez yordam chaqiring (103), agar jigar kistasi ma’lum bo‘lgan odamda to‘satdan kuchli qorin og‘rig‘i, nafas qisishi, butun tanada toshma, bosim tushishi va holsizlik, yuqori isitma va titroq, ko‘z va terining sarg‘ayishi paydo bo‘lsa. Qorinni urilish va og‘ir yuklardan asrang — bu kista yorilishiga turtki bo‘lishi mumkin.

Tashxis: UZI, MSKT va qon tahlili

UZI — asosiy va eng qulay usul: kistaning joyi, o‘lchami, devori va ichidagi «qiz pufakchalar» ko‘rinadi. Kistaning bosqichini aynan UZI belgilaydi. MSKT (zarur bo‘lsa MRT) jarrohlikdan oldin xarita vazifasini bajaradi: kistaning tomir va o‘t yo‘llariga munosabati, boshqa a’zolarda kista bor-yo‘qligi aniqlanadi — bu haqda MSKT maqolasida. Serologik qon tahlili exinokokkka antitanachalarni ko‘rsatadi va tashxisni qo‘llab-quvvatlaydi, lekin manfiy natija kasallikni to‘liq inkor etmaydi. O‘pkani tekshirish uchun ko‘krak qafasi rentgeni yoki MSKT qilinadi.

Kista bosqichlari sodda qilib aytganda: faol (suyuqlik to‘la, ba’zan ichida qiz pufakchalar bilan), o‘tish davri (devori ajrala boshlagan) va nofaol (ichi quyuqlashgan yoki ohaklangan). Davolash usuli ko‘p jihatdan shu bosqichga bog‘liq.

Jigar exinokokkozi tashxisi — Saba Darmon radiologi, Toshkent
Radiolog UZI va MSKT tasvirlarini baholaydi: kista o‘lchami, bosqichi va tomirlarga munosabati.

Jigar exinokokkozini davolash usullari

Usulni kista soni, o‘lchami, joylashuvi, bosqichi va bemorning umumiy holatiga qarab jarroh tanlaydi. Asosiy yo‘l — jarrohlik: kista va uning membranasi olib tashlanadi, bo‘shliq maxsus vositalar bilan ishlov beriladi. Bunda kista suyuqligini atrofga to‘kmaslik muhim.

MezonLaparoskopik exinokokkektomiyaOchiq exinokokkektomiya
Kirish yo‘liQorin devorida bir necha kichik prokol, kamera orqaliQovurg‘a ostida yoki o‘rta chiziq bo‘ylab kesim
Kimga ko‘proq mosQulay joylashgan, yuza, bitta yoki bir nechta kistalarKatta, chuqur, ko‘p sonli kistalar, o‘t yo‘llari yoki yirik tomirlar yaqinida, asoratlangan holatlar
TiklanishOdatda tezroq, og‘riq kamroq, chandiq kichikOdatda uzoqroq, shifoxonada ko‘proq qolish
CheklovlarHamma kistaga to‘g‘ri kelmaydi; zarurat bo‘lsa operatsiya ochiq usulga o‘tkazilishi mumkinMurakkab holatlarda keng ko‘rish va nazorat imkonini beradi

Batafsil — laparoskopik va ochiq exinokokkektomiya haqidagi maqolalarda.

PAIR (teri orqali punksiya, suyuqlikni so‘rish, maxsus eritma yuborish va qayta so‘rish) — UZI nazorati ostida bajariladigan kam invaziv usul. U faqat tanlangan holatlarda, ma’lum bosqichdagi kistalarda qo‘llaniladi va hamma uchun mos emas.

Albendazol — gijjaga qarshi dori. Ko‘pincha operatsiya yoki PAIRdan oldin va keyin ma’lum muddat buyuriladi, ba’zi kichik kistalarda esa yagona davo bo‘lishi mumkin. Dori jigar va qonga ta’sir qilgani uchun tahlil nazorati kerak; doza va muddatni faqat shifokor belgilaydi. Juda kichik, nofaol (ohaklangan) kistalarda ba’zan faqat kuzatish tanlanadi.

Davolashdan keyin kuzatuv va qaytalanish

Exinokokkoz qaytalanishi mumkin — yangi kista paydo bo‘lishi yoki qolgan to‘qimadan o‘sishi. Shuning uchun davolashdan keyin bir necha yil davomida muntazam UZI nazorati o‘tkaziladi: odatda birinchi yilda tez-tez, keyin yiliga bir marta. Kerak bo‘lsa serologik tahlil va MSKT takrorlanadi. Operatsiyadan oldingi tayyorgarlik haqida — tekshiruvlar ro‘yxatida.

Exinokokkoz profilaktikasi

  • it, tuproq va chorva bilan aloqadan keyin, ovqatdan oldin qo‘lni sovun bilan yuvish;
  • sabzavot, ko‘kat va mevalarni oqar suvda yaxshilab yuvish;
  • faqat qaynatilgan yoki tozalangan suv ichish;
  • itlarni muntazam degelmintizatsiya qilish — veterinar tavsiyasiga ko‘ra;
  • itlarga xom ichak-chovoq va jigar bermaslik, so‘yish chiqindilarini ko‘mish yoki yo‘q qilish;
  • bolalarni itlarni o‘pish va ular bilan bir idishdan yeyishdan saqlash.

Jigar haqida boshqa muhim mavzu — jigar yog‘ bosishi. Jigarda kista topilgan bo‘lsa, kutmasdan jarrohga ko‘rining; jarrohlik bo‘limi haqida — xirurgiya sahifasida.

Ko‘p beriladigan savollar

Jigar exinokokkozi qanday yuqadi?

Gijja tuxumlari it najasi orqali tuproq, suv va sabzavotlarga tushadi. Odam ularni yuvilmagan qo‘l, sabzavot yoki qaynatilmagan suv bilan yutib yuborganda yuqadi; odamdan odamga yuqmaydi.

Exinokokk kistasi xavflimi?

Ha, ayniqsa katta kista: u yiringlashi, o‘t yo‘llariga yoki qorin bo‘shlig‘iga yorilishi, og‘ir allergik reaksiya keltirib chiqarishi mumkin. Shuning uchun uni shifokor nazoratisiz qoldirmaslik kerak.

Exinokokkozni dori bilan davolasa bo‘ladimi?

Albendazol ba’zi kichik kistalarda yagona davo bo‘lishi mumkin, lekin ko‘pincha u operatsiya yoki PAIR bilan birga qo‘llaniladi. Qaysi usul mosligini shifokor UZI va MSKT natijalariga qarab hal qiladi.

Laparoskopik operatsiya hamma uchun mosmi?

Yo‘q. Qulay joylashgan, yuza kistalarda ko‘pincha mos keladi; katta, chuqur yoki ko‘p sonli kistalarda ochiq operatsiya xavfsizroq bo‘lishi mumkin. Usulni jarroh tanlaydi.

Operatsiyadan keyin exinokokkoz qaytadimi?

Qaytalanish mumkin, shuning uchun bir necha yil davomida UZI nazorati o‘tkaziladi. Profilaktika qoidalariga rioya qilish qayta yuqish xavfini kamaytiradi.

Qon tahlili manfiy bo‘lsa, exinokokkoz yo‘qmi?

Shart emas. Serologik tahlil ba’zi bemorlarda manfiy chiqishi mumkin; asosiy tashxis UZI va MSKT tasvirlariga asoslanadi.

Exinokokkozning oldini qanday olish mumkin?

Qo‘lni sovun bilan yuvish, sabzavotlarni yaxshilab yuvish, qaynatilgan suv ichish, itlarni muntazam degelmintizatsiya qilish va ularga xom ichak-chovoq bermaslik.

Maslahat uchun shifokorlar

Jigar exinokokkozini laparoskopik va ochiq usulda jarrohlarimiz davolaydi. Shu yo‘nalishdagi shifokorlarimiz:

Jarroh ko‘rigiga yoziling

UZIda jigarda kista topildimi? Jarroh tasvirlarni ko‘rib, kista turini va davolash usulini aniqlab beradi.

Hoziroq qo‘ng‘iroq qilish — +998 71 210-30-30

Bog‘lanish

Manzil: Toshkent shahri, Nurafshon ko‘chasi, 7A/3
Telefon: +998 71 210-30-30 · WhatsApp: +998 95 662-30-30
Ish vaqti: Dushanba–shanba, 09:00–18:00
E-mail: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Instagram · Telegram · Facebook · YouTube

Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ