Shifokorlar maqolalari

Saba Darmon klinikasi binosi

Vitiligo va pigment dog‘lar: sabab va davolash — Saba Darmon

Teridagi dog‘lar avvalo oldindan aytib bo‘lmasligi bilan qo‘rqitadi: nega paydo bo‘lgani, kattalashadimi va ular bilan nima qilish kerakligi noaniq. Vaholanki «pigment dog‘» — bu tashxis emas, tashqi belgi bo‘lib, uning ortida butunlay boshqa-boshqa jarayonlar turadi. Sizda qaysi biri borligi davolashni ham, bashoratni ham belgilaydi.

Bir-biriga qarama-qarshi ikki hodisa

Melanin — teriga rang beradigan pigment. Buzilishlar ikki xil bo‘ladi: u kamayadi (gipopigmentatsiya, vitiligodagi kabi) yoki ayrim sohalarda ko‘payadi (giperpigmentatsiya — melazma, quyosh dog‘lari, yallig‘lanishdan keyingi izlar). Tashqi ko‘rinishi ham har xil va ularni adashtirmaslik kerak.

Vitiligo

Chegarasi aniq, butunlay oq teri sohalari paydo bo‘ladi. Bu autoimmun jarayon: o‘z immun tizimi melanotsitlarni — pigment ishlab chiqaradigan hujayralarni shikastlaydi. Vitiligo yuqmaydi, og‘rimaydi va o‘z-o‘zidan hayot uchun xavfli emas, lekin o‘ziga bo‘lgan ishonch va hayot sifatiga sezilarli ta‘sir qiladi, ayniqsa yuz va qo‘l panjalarini egallaganda.

Odatiy joylari — og‘iz va ko‘z atrofi, panjalar, tirsaklar, tizzalar, tabiiy burmalar sohasi va ilgari jarohatlangan joylar. Zararlangan sohadagi soch ham oqarishi mumkin. Kechishi oldindan aytib bo‘lmaydigan: barqarorlik davrlari ham, tez tarqalish davrlari ham bo‘ladi.

Melazma

Chegarasi noaniq, simmetrik jigarrang dog‘lar bo‘lib, ko‘pincha peshona, yuz va yuqori labning tepasida joylashadi. Gormonal o‘zgarishlar — homiladorlik, gormonal preparatlar ichish — bilan bog‘liq va quyoshda doim kuchayadi. Asosan ayollarda uchraydi.

Quyosh lentigosi va yallig‘lanishdan keyingi pigmentatsiya

Birinchisi — ochiq sohalardagi yassi jigarrang dog‘lar bo‘lib, yillar davomida to‘plangan ultrabinafsha nurlanish natijasi. Ikkinchisi — bitgan yallig‘lanish o‘rnidagi to‘q izlar: akne, kuyish, tirnalish, allergik reaksiya. Quyoshdan saqlansangiz, ikkalasi ham asta-sekin och tortadi, lekin bunga oylar ketadi.

Nega vitiligoda qalqonsimon bez tekshiriladi

Vitiligo — autoimmun kasallik, bunday holatlar esa ko‘pincha bir-biri bilan yonma-yon uchraydi. Eng ko‘p bog‘liqlik qalqonsimon bezning autoimmun kasalliklari bilan. Shuning uchun standart tekshiruvga qalqonsimon bez gormonlari va antitelalari, shuningdek qonning umumiy tahlili, glyukoza va ko‘rsatma bo‘lsa qo‘shimcha tekshiruvlar kiradi. Ko‘pincha aynan teridagi dog‘lar sababli kelingan qabul odam bilmagan qalqonsimon bez buzilishini aniqlashga olib keladi.

Shifokor tashxisni qanday qo‘yadi

  • Vud lampasi ostida ko‘rik — ultrabinafsha yorug‘likda vitiligo sohalari o‘ziga xos tarzda yaltiraydi, bu ularni boshqa oq dog‘lardan ajratishga va ko‘zga hali ko‘rinmagan o‘choqlarni topishga yordam beradi.
  • Dermatoskopiya — kattalashtirilgan holda ko‘rish; xavfli o‘simtani o‘tkazib yubormaslik uchun har qanday pigment hosilasida majburiy.
  • Laboratoriya tekshiruvi — avvalo qalqonsimon bez.
  • Faollikni baholash — shifokor jarayon barqaror yoki tarqalayotganini aniqlaydi; davolash tanlovi bevosita shunga bog‘liq.

Xavotirli belgilar haqida alohida aytish kerak. Agar pigment hosilasi shakli yoki rangini o‘zgartirsa, kattalashsa, chetlari notekis yoki rangi bir xil bo‘lmasa, qon oqsa yoki qichishsa — uni kechiktirmasdan shifokorga ko‘rsating. Bu vitiligoga taalluqli emas, lekin aynan shunday o‘zgarishlarni o‘tkazib yuborib bo‘lmaydi.

Vitiligoni davolashning zamonaviy yondashuvlari

Hamma uchun yaroqli yechim yo‘q, lekin so‘nggi yillarda imkoniyatlar kengaydi. Taktika zararlanish maydoni, joylashuvi va jarayon faolligiga qarab tanlanadi.

  • Tashqi davo — mahalliy immun javobni bostiruvchi preparatlar. Yuz va burmalar uchun uzoq muddat ishlatish mumkin bo‘lgan vositalar qo‘llaniladi.
  • Tor to‘lqinli ultrabinafsha fototerapiya — tarqalgan vitiligoda asosiy usul. Seanslar haftada bir necha marta, kurs bilan o‘tkaziladi. Melanotsitlar soch follikulalarida saqlanib qoladi va nurlanish ularni pigment tiklashga undaydi; shuning uchun repigmentatsiya ko‘pincha soch tolalari atrofida nuqta-nuqta bo‘lib boshlanadi.
  • Qo‘shma sxemalar — tashqi vositalarni fototerapiya bilan birga qo‘llash odatda har bir usulning alohida qo‘llanilishidan samaraliroq.
  • Jarrohlik usullari — o‘z melanotsitlarini ko‘chirib o‘tkazish; faqat barqaror jarayon va cheklangan sohalarda ko‘rib chiqiladi.
  • Kamuflyaj — chidamli tonal vositalar. Bu davolash emas, lekin terapiya davom etayotganda o‘ziga ishonchni qaytaradigan haqiqiy usul.

Shifokorlar ogohlantiradigan asosiy narsa: natija sekin keladi. Repigmentatsiyaning dastlabki belgilari muntazam davolashning bir necha oyidan oldin baholanmaydi. Eng yaxshi javobni yuz va bo‘yin, eng yomonini panja va oyoq kaftlari beradi. Kursning to‘xtatilishi deyarli har doim erishilgan natijaning yo‘qolishini anglatadi.

Har qanday dog‘da muhim bo‘lgan narsalar

  • Quyoshdan himoya. Vitiligoda pigmentsiz sohalar himoyalanmagan va tez kuyadi. Melazma va lentigoda esa ultrabinafsha nur dog‘larni kuchaytiruvchi asosiy omil. Yuqori himoya darajasidagi vositalar faqat yozda emas, yil davomida kerak.
  • Dog‘larni o‘zingiz «oqartirishga» urinmang. Keskin ta‘sir qiladigan uy vositalari va noto‘g‘ri kislotalar yallig‘lanish chaqiradi, u esa yanada chidamli pigmentatsiya qoldiradi.
  • Terini jarohatdan asrang. Faol vitiligoda yangi o‘choqlar ko‘pincha kesilgan, kuygan va ishqalangan joylarda paydo bo‘ladi.
  • Tashrifni kechiktirmang. Erta va kichik o‘choqlar davoga eskilariga qaraganda sezilarli yaxshi javob beradi.

Ko‘p beriladigan savollar

Vitiligo irsiy o‘tadimi?

To‘g‘ridan-to‘g‘ri irsiylanish yo‘q, lekin moyillik mavjud: bemorlarning bir qismida vitiligo yoki boshqa autoimmun kasalliklari bo‘lgan qarindoshlar bor.

Vitiligo o‘z-o‘zidan o‘tib ketishi mumkinmi?

O‘z-o‘zidan repigmentatsiya uchraydi, lekin u kam va odatda to‘liq emas. Davolash o‘rniga unga umid bog‘lash to‘g‘ri emas.

Vitaminlar yordam beradimi?

Tasdiqlangan yetishmovchilikni to‘ldirish o‘rinli, lekin vitaminlar o‘z-o‘zidan pigmentni tiklamaydi va terapiyani almashtirmaydi.

Dog‘lar kamroq bilinishi uchun quyoshda toblansa bo‘ladimi?

Yo‘q. Qorayish kontrastni kuchaytiradi va himoyalanmagan sohalarning kuyish xavfini oshiradi.

Melazma tug‘ruqdan keyin ketadimi?

Ko‘pincha bir necha oy ichida o‘z-o‘zidan och tortadi, lekin quyosh faol bo‘lganda qaytadi. Bu yerda ultrabinafshadan himoya har qanday kremdan muhimroq.

Saba Darmon Medical Centerda teri kasalliklari bo‘yicha maslahat laboratoriya tekshiruvi va endokrinolog qabuli bilan birga olib boriladi — yondosh buzilishlar o‘sha tashrifda aniqlanadi.

Ushbu maqola ma‘lumot uchun bo‘lib, shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis uchun mutaxassisga murojaat qiling.

Shu yo‘nalish shifokorlari

Salahutdinova Mastura Zuhridinovna
Salahutdinova Mastura Zuhridinovna
Onkolog, dermatolog
Azizova Nodira Anvarovna
Azizova Nodira Anvarovna
Endokrinolog
Azizova Zulxumor Saloxiddinovna
Azizova Zulxumor Saloxiddinovna
Endokrinolog-ginekolog
Adilxodjayev Askar Anvarovich
Adilxodjayev Askar Anvarovich
Jarroh, onkolog
Saba Darmon Medical Center — bog‘lanish
📍 Toshkent shahri, Nurafshon ko‘chasi, 7A/3
📞 +99871 210-30-30 · WhatsApp +998 95 662-30-30
✉️ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
🌐 Instagram · Telegram · Facebook · YouTube
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ