Shifokorlar maqolalari
Xollar: qachon tekshirish va dermatoskopiya nima — Saba Darmon
Xol hammada bor va ularning katta qismi mutlaqo xavfsiz. Muammo boshqa narsada: o‘zgarishlar sekin sodir bo‘ladi, odam ularga ko‘nikadi va sezmay qo‘yadi. Holbuki melanoma — tashqaridan ko‘rinadigan kam sonli o‘smalardan biri va erta bosqichda u deyarli har doim muvaffaqiyatli davolanadi. Saba Darmon Medical Center shifokorlari nimaga qarash kerakligini va ko‘rik qanday o‘tishini tushuntiradi.
ABCDE qoidasi
O‘z-o‘zini tekshirishning oddiy tizimi, unda har bir harf e’tibor talab qiladigan belgi:
- A — assimetriya. Xolni xayolan ikkiga bukkanda yarimlari mos kelmasa.
- B — chegaralar. Chetlari notekis, xira, «yeyilgan» ko‘rinishda.
- C — rang. Bir jinsli emas: jigarrangning bir necha tusi, qora, qizil, oq yoki ko‘kimtir sohalar.
- D — diametr. 6 mm dan katta, garchi kichikroqlari ham xavfli bo‘lishi mumkin.
- E — evolyutsiya. Eng muhim band: so‘nggi oylardagi har qanday o‘zgarish — o‘lcham, shakl, rang, yuza.
Ikkinchi qoida ham bor — «xunuk o‘rdakcha»: tanangizdagi barcha xollardan sezilarli farq qiladigan xol, hatto rasman me’yorga to‘g‘ri kelsa ham, ko‘rikka loyiq.
Xavotirli belgilar
- xol o‘sa boshlagan yoki shaklini o‘zgartirgan;
- qichishish, achishish, sanchish paydo bo‘lgan;
- jarohatsiz qonash, ho‘llanish, bitmaydigan qatqaloq;
- yuzasidagi teri naqshi yo‘qolgan, yaltirash paydo bo‘lgan;
- atrofida mayda to‘q nuqtalar hosil bo‘lgan;
- 35–40 yoshdan keyin yangi pigment dog‘;
- tirnoq ostida kengayib borayotgan to‘q chiziq;
- terida bir oydan uzoq bitmaydigan yara.
Kimga yillik teri ko‘rigi kerak
- oq teri, sarg‘ish yoki qizg‘ish soch, sepkil;
- ko‘p xol — 50 dan ortiq;
- yaqin qarindoshlarda melanoma;
- bolalikdagi quyosh kuyishlari, ayniqsa pufakchali;
- solyariyga muntazam borish;
- ochiq havoda ishlash;
- immunitetning pasayishi yoki immunosupressiv dorilar qabul qilish;
- doimiy ishqalanadigan joylardagi xollar — bretelka, kamar, yoqa ostida.
Dermatoskopiya qanday o‘tadi
Dermatoskop — yoritgichli va kattalashtiruvchi optik asbob bo‘lib, u hosilaning ichidagi, ko‘zga ko‘rinmaydigan tuzilmalarni ko‘rish imkonini beradi. Ko‘rik og‘riqsiz: shifokor asbobni gel qatlami orqali teriga tekkizadi. Terining to‘liq ko‘rigi 15–30 daqiqa vaqt oladi va bosh terisi, oyoq panjalari, barmoqlar orasi hamda tirnoq ostini o‘z ichiga oladi — aynan shu zonalar o‘z-o‘zini tekshirishda ko‘pincha e’tibordan chetda qoladi.
Raqamli dermatoskopiyada tasvirlar saqlanadi va 3–6 oydan keyin solishtiriladi. Bu hosilani keraksiz olib tashlamasdan eng erta o‘zgarishlarni kuzatish imkonini beradi.
Olib tashlash yoki kuzatish
Xollarning aksariyatiga tegish kerak emas. Olib tashlash dermatoskopiyada shubhali belgilar bo‘lsa, hosila doimiy jarohatlansa yoki kosmetik jihatdan xalaqit bersa muhokama qilinadi. Muhim qoida: olib tashlangan har qanday pigment hosila gistologik tekshiruvga yuboriladi. Aynan shuning uchun xollar go‘zallik salonlarida olib tashlanmaydi — u yerda gistologiya yo‘q, demak asosiy savolga javob ham yo‘q.
Alohida: shubhali hosila lazer bilan «bug‘latib» olib tashlanmaydi — to‘qima tahlil uchun saqlanishi kerak.
Profilaktika
Faol oylarda SPF 30–50 quyoshdan himoya vositasi, ochiq havoda har 2 soatda qayta surtish. Soat 11 dan 16 gacha quyoshdan qochish, bosh kiyim va uzun yengli kiyim kiyish. Solyariyga bormaslik. Oyiga bir marta oyna oldida terini o‘zi ko‘zdan kechirish, orqani esa yaqinlar yordamida yoki suratga olib tekshirish.
Ko‘p beriladigan savollar
Xolni jarohatlash mumkin emas, degani rostmi? Bir martalik tasodifiy jarohat xolni o‘smaga aylantirmaydi. Ammo doimiy ishqalanish — olib tashlashni muhokama qilish sababi.
Xollar ko‘payib borayotgani xavflimi? Yangi hosilalarning paydo bo‘lishi 30–35 yoshgacha odatiy. Bu yoshdan keyin yangi dog‘ni shifokorga ko‘rsatgan ma’qul.
Xol ko‘p bo‘lsa, quyoshda toblanish mumkinmi? Himoyasiz toblanish hech kimga tavsiya etilmaydi, nevuslar ko‘p bo‘lsa himoya ayniqsa muhim.
Xolni olib tashlash og‘riqlimi? Muolaja mahalliy og‘riqsizlantirish ostida bajariladi va 15–20 daqiqa oladi.
Xoldan tuk chiqishi yomon belgimi? Aksincha, bu ko‘pincha xavfsiz hosila belgisi. Ularni yulish shart emas, qirqib qo‘ygan ma’qul.
Saba Darmon Medical Centerda
Markazimizda dermatolog-onkolog qabuli, teri ko‘rigi va hosilalarni majburiy gistologiya bilan jarrohlik yo‘li bilan olib tashlash bir joyda mavjud. Xollarni tekshirish — yiliga bir marta 20 daqiqa, va u ko‘pincha xavotirni tasdiqlamaydi, aksincha, olib tashlaydi.
Shu yo‘nalish shifokorlari
📞 +99871 210-30-30 · WhatsApp +998 95 662-30-30
✉️
🌐 Instagram · Telegram · Facebook · YouTube


