Shifokorlar maqolalari
Ichak faoliyatining buzilishi (IBS): belgilari, tekshiruv va davolash — Saba Darmon Medical Center, Toshkent
Ichak faoliyatining buzilishi, ya'ni ta'sirchan ichak sindromi (IBS) — qorin og'rig'i, dam bo'lish va najas tartibining o'zgarishi bilan oylab davom etadigan keng tarqalgan holat. Bunda tekshiruvda o'sma ham, yara ham topilmaydi, lekin ichakning ishlashi izdan chiqadi va bu insonning kundalik hayotiga sezilarli halaqit beradi. Saba Darmon Medical Center gastroenterologi va endoskopisti bu holatni qanday aniqlash va yengillashtirish haqida so'zlab beradi.
IBS nima va nega paydo bo'ladi?
Ta'sirchan ichak sindromi — ichakning tuzilishida emas, balki uning ishlashida yuzaga keladigan buzilish. Ichak devorining qisqarishlari juda tez yoki juda sekin kechadi, sezuvchanlik esa oshadi: odatdagi hazm jarayoni ham og'riq sifatida his qilinadi. Miya va ichak o'rtasidagi aloqa buzilgani sababli ruhiy zo'riqish va uyqusizlik belgilarni yaqqol kuchaytiradi.
Ko'p uchraydigan turtki omillari:
- surunkali stress, tashvish va uyqu tartibining buzilishi;
- notekis ovqatlanish, quruq va yog'li taomlarni tez-tez iste'mol qilish;
- o'tkazilgan o'tkir ichak infeksiyasidan keyingi holat;
- ichak mikroflorasi muvozanatining o'zgarishi;
- ayrim mahsulotlarga — sut qandi yoki ba'zi uglevodlarga — individual sezgirlik;
- harakatsiz turmush tarzi va suyuqlikni kam ichish.
IBS yuqumli emas va u ichak saratoniga aylanmaydi. Ammo belgilari boshqa, jiddiyroq kasalliklarnikiga o'xshash bo'lgani uchun uni faqat shifokor tasdiqlashi kerak.
Asosiy belgilari
- qorinda takrorlanuvchi og'riq yoki noqulaylik — ko'pincha hojatdan keyin yengillashadi;
- qorin dam bo'lishi, gaz to'planishi, ichakda guldurash;
- ich ketishi yoki qabziyat, ba'zan ularning navbatma-navbat almashinishi;
- najasda shilliq aralashmasi;
- ichak to'liq bo'shamagandek tuyg'u;
- belgilarning stressdan yoki muayyan taomdan keyin kuchayishi.
IBS uchun eng xarakterli xususiyat — to'lqinsimon kechish: bir necha hafta tinchlik, so'ng yana kuchayish davri. Belgilar kamida uch oy davomida takrorlanib tursa, bu holatni e'tiborsiz qoldirmaslik kerak.
IBS qanday turlarga bo'linadi?
Davolash taktikasini to'g'ri tanlash uchun shifokor sindromning ustun turini aniqlaydi:
- qabziyat ustun bo'lgan tur — najas qattiq, hojat kam va kuchanish bilan kechadi;
- ich ketishi ustun bo'lgan tur — najas suyuq, to'satdan paydo bo'ladigan shoshilinch qistov bezovta qiladi;
- aralash tur — qabziyat va ich ketishi navbatma-navbat almashinib turadi;
- aniqlanmagan tur — shikoyatlar yuqoridagi guruhlarning birortasiga to'liq mos kelmaydi.
Vaqt o'tishi bilan tur o'zgarishi mumkin, shuning uchun davolash rejasi ham davriy ravishda qayta ko'rib chiqiladi. Aynan shu sababli tanishlaringizga yordam bergan dorilarni o'zingizga qo'llash to'g'ri emas: boshqa turdagi IBS'da ular shikoyatlarni kuchaytirishi mumkin.
Xavotir uyg'otadigan belgilar
Quyidagilar IBS uchun xos emas va zudlik bilan tekshirishni talab qiladi:
- najasda qon yoki najasning qora rangga kirishi;
- parhez tutmagan holda vazn yo'qotish;
- tunda uyqudan uyg'otadigan qorin og'rig'i;
- uzoq davom etadigan isitma, holsizlik, kamqonlik;
- belgilarning 50 yoshdan keyin birinchi marta boshlanishi;
- oilada ichak o'smasi yoki ichakning yallig'lanish kasalliklari uchragani.
Tekshiruv qanday o'tkaziladi?
IBS — istisno tashxisi: shifokor avvalo shunga o'xshash belgilar beradigan boshqa kasalliklarni inkor qiladi. Tekshiruv rejasi yosh va shikoyatlarga qarab tuziladi hamda odatda quyidagilarni o'z ichiga oladi:
- gastroenterolog konsultatsiyasi, batafsil suhbat va qorin ko'rigi;
- umumiy va biokimyoviy qon tahlili, yallig'lanish ko'rsatkichlari;
- najas tahlillari, shu jumladan yashirin qonga tekshirish;
- qorin bo'shlig'i a'zolarining UZI tekshiruvi;
- ko'rsatma bo'lganda — endoskopik tekshiruv (gastroskopiya yoki kolonoskopiya);
- zarurat bo'lsa qalqonsimon bez funksiyasi va glutenga sezgirlikka oid tahlillar.
Endoskopiya har bir bemorga tayinlanmaydi — u, asosan, xavotir uyg'otadigan belgilar bo'lganda yoki davolash natija bermaganda o'tkaziladi.
Ovqatlanish va turmush tarzi
IBS'da asosiy natijani dorilar emas, balki kundalik odatlar beradi:
- kuniga 4–5 marta, bir xil vaqtda, shoshmasdan va yaxshi chaynab ovqatlanish;
- ovqat kundaligi yuritish — bu sizga to'g'ri kelmaydigan mahsulotlarni aniqlashga yordam beradi;
- gazlangan ichimliklar, ortiqcha kofein, o'tkir va yog'li taomlarni cheklash;
- qabziyat ustunlik qilsa — tolaga boy oziq-ovqat va yetarli miqdorda suv;
- haftasiga kamida 150 daqiqa yengil jismoniy faollik: piyoda yurish, suzish;
- uyqu tartibini tiklash va stressni boshqarish, kerak bo'lsa psixolog yordami.
Dori vositalari faqat shifokor tomonidan, belgilarning ustun turiga qarab tanlanadi. Internetdagi qat'iy parhezlarni mustaqil qo'llash yoki o'zboshimchalik bilan dori ichish ahvolni yomonlashtirishi mumkin.
Saba Darmon Medical Center'da
Klinikamizda gastroenterolog konsultatsiyasi, laboratoriya tahlillari, UZI va endoskopik tekshiruvlar bir joyda jamlangan — bu tashxis qo'yish yo'lini ancha qisqartiradi. Qorin og'rig'i, dam bo'lish yoki najas tartibining o'zgarishi bir necha haftadan beri sizni bezovta qilayotgan bo'lsa, o'zingizga tashxis qo'ymang va davolanishni kechiktirmang. Gastroenterolog qabuliga telefon orqali yoki saytdagi onlayn shakl orqali yozilishingiz mumkin.
Ushbu yo'nalish shifokorlari
📞 +99871 210-30-30 · WhatsApp +998 95 662-30-30
✉️
🌐 Instagram · Telegram · Facebook · YouTube


