Shifokorlar maqolalari

Saba Darmon klinikasi binosi

Surunkali buyrak kasalligi: erta belgilari va skrining — Saba Darmon, Toshkent

Buyraklar organizmning tabiiy filtri bo'lib, ularning ishi susayganini odam ko'pincha juda kech sezadi. Surunkali buyrak kasalligi yillar davomida deyarli belgisiz rivojlanadi va faqat oddiy qon hamda siydik tahlillari orqali erta aniqlanadi. Quyida bu holat nima ekani, kim xavf guruhida ekani va tekshiruvni qayerdan boshlash kerakligi haqida so'z boradi.

Surunkali buyrak kasalligi nima?

Surunkali buyrak kasalligi (SBK) — buyrak tuzilishining yoki qonni tozalash qobiliyatining kamida uch oy davom etadigan buzilishi. Buyraklar qondan ortiqcha suyuqlik va modda almashinuvi chiqindilarini chiqarib tashlaydi, arterial bosimni, tuz-suv muvozanatini, qon hosil bo'lishini va suyak mustahkamligini boshqarishda ishtirok etadi. Shu sababli buyrak faoliyati pasayganda organizmning deyarli barcha tizimlari ta'sirlanadi.

Bu holat bir kunda paydo bo'lmaydi. Ko'pincha u qandli diabet, yuqori qon bosimi, takrorlanuvchi siydik yo'llari infeksiyalari yoki buyrak toshi kasalligi fonida sekin-asta shakllanadi.

Nima uchun kasallik uzoq vaqt sezilmaydi

Buyraklarda katta zaxira imkoniyati bor: sog'lom qolgan to'qima shikastlangan qismning vazifasini o'z zimmasiga oladi. Shuning uchun buyrak faoliyatining sezilarli qismi yo'qolgunga qadar odam o'zini yaxshi his qilishi mumkin. Aynan shu sababli SBK ni shikoyatlarga qarab emas, rejali tekshiruvlar orqali qidirish to'g'ri yondashuv hisoblanadi.

Qanday belgilarga e'tibor berish kerak

  • doimiy holsizlik, tez charchash, diqqatning susayishi;
  • ertalab qovoqlar va oyoq panjalarining shishishi;
  • kechasi siyish uchun bir necha marta uyg'onish;
  • siydikning ko'pirishi yoki rangining o'zgarishi;
  • ishtahaning pasayishi, og'izda metall ta'mi, ko'ngil aynishi;
  • teri quruqligi va sababsiz qichishish;
  • dori bilan ham qiyin boshqariladigan yuqori qon bosimi;
  • sababi aniqlanmagan kamqonlik, oyoq mushaklarining tortishishi.

Bu belgilarning har biri boshqa kasalliklarda ham uchraydi, shuning uchun ularni o'z-o'zicha izohlash noto'g'ri xulosaga olib keladi.

Kim xavf guruhida

  • qandli diabet bilan yashayotgan kishilar;
  • arterial gipertenziyasi bor bemorlar;
  • oilasida buyrak kasalligi uchragan odamlar;
  • 60 yoshdan oshganlar;
  • ortiqcha vazn va semizligi bo'lganlar;
  • buyrak toshi yoki takroriy pielonefrit bilan og'riganlar;
  • og'riq qoldiruvchi va yallig'lanishga qarshi dorilarni nazoratsiz, uzoq muddat qabul qiladiganlar;
  • chekuvchilar, podagra bilan kasallanganlar va bitta buyrak bilan yashovchilar.

Skrining: qaysi tekshiruvlar kerak

Buyrak holatini baholash uchun murakkab va qimmat tekshiruv shart emas. Odatda quyidagi minimal to'plam yetarli bo'ladi:

  • qon zardobida kreatinin va uning asosida hisoblanadigan koptokchali filtratsiya tezligi (SKF);
  • siydikning umumiy tahlili;
  • siydikda albumin va kreatinin nisbati — buyrak shikastlanishining eng erta ko'rsatkichlaridan biri;
  • qonda mochevina, kaliy, natriy, kalsiy va fosfor darajasi;
  • och qoringa qandli glyukoza va lipid profili;
  • buyrak hamda siydik yo'llarining ultratovush tekshiruvi;
  • arterial bosimni bir necha kun davomida uyda o'lchab yozib borish.

Xavf guruhidagi kishilarga bu tekshiruvlarni shifokor belgilagan muddatda, ko'pincha yiliga bir marta takrorlash tavsiya etiladi. Bitta tahlildagi o'zgarish hali tashxis emas: kreatinin suvsizlanish, og'ir jismoniy yuklama yoki ba'zi dorilar ta'sirida ham vaqtincha ko'tarilishi mumkin. Shu sababli natija odatda ma'lum muddatdan keyin takrorlanadi va faqat shundan so'ng xulosa chiqariladi.

Bosqichlar nimani anglatadi

SBK koptokchali filtratsiya tezligi va siydikdagi oqsil miqdoriga qarab bosqichlarga bo'linadi. Dastlabki bosqichlarda asosiy maqsad — sababni davolash, qon bosimi va qand darajasini nazoratga olish hamda zararning oldini olish. Kech bosqichlarda esa davolash rejasi murakkablashadi va doimiy mutaxassis nazorati talab qilinadi. Shuning uchun kasallikni erta topish davolash natijasiga bevosita ta'sir ko'rsatadi.

Buyrakni asrashning kundalik qoidalari

  • qon bosimi va qand darajasini muntazam nazorat qiling;
  • kunlik tuz miqdorini cheklang, dudlangan va yarim tayyor mahsulotlarni kamaytiring;
  • shifokor boshqacha ko'rsatma bermagan bo'lsa, yetarli suyuqlik iching;
  • og'riq qoldiruvchi dorilarni o'z bilganingizcha uzoq muddat qabul qilmang;
  • siydik yo'llari infeksiyasini yarim yo'lda tashlab qo'ymang, davolashni oxiriga yetkazing;
  • chekishni tashlang va vaznni me'yorda ushlab turing;
  • sportchilar uchun mo'ljallangan oqsil qo'shimchalari va biologik faol qo'shimchalarni shifokor maslahatisiz ichmang.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

Agar sizda yuqorida sanalgan xavf omillaridan biri bo'lsa, tahlillarda o'zgarish aniqlangan bo'lsa yoki shish, tunda tez-tez siyish, doimiy holsizlik kabi belgilar paydo bo'lsa — tekshiruvni kechiktirmang. Toshkentdagi Saba Darmon tibbiyot markazida urolog qabuli, laboratoriya tahlillari va buyrak ultratovush tekshiruvidan o'tish mumkin, natijalarni esa shifokor birgalikda tahlil qiladi hamda sizga mos kuzatuv rejasini tuzadi. Tahlil natijalarini internetdagi ma'lumotlarga qarab o'zingizcha izohlash yoki dorilarni mustaqil tanlash buyrak uchun xavfli — har qanday o'zgarishni mutaxassis bilan muhokama qiling.

Ushbu yo'nalish shifokorlari

Giyasov Kahramon Artikovich
Giyasov Kahramon Artikovich
Urolog-androlog
Yuldashev Jasur Shavkatovich
Yuldashev Jasur Shavkatovich
Urolog-androlog
Muxitdinova Shahnoza Abduvalievna
Muxitdinova Shahnoza Abduvalievna
UZI shifokori
Saba Darmon Medical Center — kontaktlar
📍 Toshkent shahri, Nurafshon ko'chasi, 7A/3
📞 +99871 210-30-30 · WhatsApp +998 95 662-30-30
✉️ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
🌐 Instagram · Telegram · Facebook · YouTube
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ