Shifokorlar maqolalari
Singandan keyin tiklanish: gips olingandan so‘ng nima qilish kerak — Saba Darmon
Gips olindi, suyak bitdi, surat yaxshi — ammo qo‘l yozilmaydi, oyoq vaznni ko‘tarmaydi, bo‘g‘im go‘yo «qotib qolgan». Ko‘p bemorlar shu paytda nimadir noto‘g‘ri ketgan deb o‘ylaydi. Aslida bu kutilgan holat: harakatsizlik haftalarida mushaklar hajmini yo‘qotadi, boylamlar qisqaradi, bo‘g‘im esa bitishmalar bilan qoplanadi. Bu yerda eng muhimi — «o‘zi ishlab ketadi» deb kutmaslik, balki tiklanishni o‘z vaqtida va to‘g‘ri boshlash.
Gipsdagi oyoq-qo‘lda nima sodir bo‘ladi
Harakatsiz mushak sutkasiga massasining 1–1,5 foizigacha yo‘qotadi: gipsda bir oy ichida mushak hajmi taxminan uchdan biriga kamayadi. Bo‘g‘im suyuqligi yomonroq ishlab chiqariladi, tog‘ay kamroq oziqlanadi, bo‘g‘im kapsulasi siqiladi va egiluvchanligini yo‘qotadi. Qon oqimi sekinlashadi, shish odatdagidan uzoqroq saqlanadi. Bularning barchasi qaytariladi, ammo bitta tashrif emas, ketma-ket ish talab qiladi.
Tiklanishning uch bosqichi
- Erta (gipsdan keyingi dastlabki 1–2 hafta). Vazifalar — shishni bosish, og‘riqni kamaytirish, asosiy harakatchanlikni qaytarish. Yumshoq passiv harakatlar, limfodrenaj, magnitoterapiya, oyoq-qo‘lni baland qo‘yish, nafas va umumiy mustahkamlovchi mashqlar.
- Asosiy (2–6 hafta). Vazifa — harakat amplitudasini tiklash va kuchni oshira boshlash. Yuklamani bosqichma-bosqich oshirish bilan davolovchi jismoniy tarbiya, mushaklarni elektrostimulyatsiya qilish, ultratovush, mexanoterapiya, massaj. Asosiy natijaga aynan shu bosqichda erishiladi.
- Funksional (6 haftadan boshlab). Vazifa — oyoq-qo‘lni odatiy yuklamalarga qaytarish: tayanchsiz yurish, zinapoyaga chiqish, maishiy va ishchi harakatlar, sportchilarda — mashg‘ulotlarga bosqichma-bosqich qaytish.
Nima haqiqatan yordam beradi
- Davolovchi jismoniy tarbiya — hamma narsaning asosi. Hech qanday muolaja bemorning o‘z faol harakatlari o‘rnini bosmaydi.
- Magnitoterapiya — shish va og‘riqni kamaytiradi, singan soha qon oqimini yaxshilaydi.
- Elektrostimulyatsiya — uzoq harakatsizlikdan keyin ishga tushishni «unutgan» mushakka yordam beradi.
- Ultratovush va elektroforez — bitishmalarni yumshatadi, preparatlarni mahalliy yetkazadi.
- Massaj — qon aylanishini yaxshilaydi va bo‘g‘im atrofidagi mushak spazmini bosadi.
- Yetarli ovqatlanish — oqsil, kalsiy, D vitamini; D tanqisligida suyak yomonroq bitadi va uning darajasini tekshirgan ma’qul.
Odatiy xatolar
- «O‘zi o‘tib ketadi» deb kutish. Bo‘g‘im qancha uzoq harakatsiz tursa, bitishmalar shuncha zichlashadi. Eng qulay oyna — gips olingandan keyingi dastlabki 6–8 hafta.
- Kuchli og‘riq orqali ishlatish. Qo‘pol majburiy ishlatish mikrojarohat va yangi yallig‘lanishni keltirib chiqaradi, bo‘g‘im esa yanada qattiqlashish bilan javob beradi.
- Oyoq-qo‘lni butunlay ayash. O‘lchovli yuklama suyakning bitishini rag‘batlantiradi; to‘liq tinchlik uni sekinlashtiradi.
- Shish saqlanib turganda isitish. Erta davrda shishgan to‘qimaga issiqlik shishni kuchaytiradi.
- Rejasiz shug‘ullanish. Tirsak va to‘piq uchun mashqlar tubdan boshqacha, yuklama esa singan turiga va metall konstruksiya borligiga bog‘liq.
Bu qancha davom etadi
To‘liq funksional tiklanishning taxminiy muddatlari: tipik joydagi bilak suyagi — gips olingandan keyin 6–8 hafta; to‘piq — 8–12 hafta; yelka — 3–4 oygacha; son bo‘yni va yirik bo‘g‘imlar — 4 oydan 6 oygacha. Muddatlar keksalarda, qandli diabetda, chekishda, osteoporozda va siljishli singanlarda uzayadi. Yosh reabilitatsiyani bekor qilmaydi — u faqat sur’atini o‘zgartiradi.
Qachon shoshilinch shifokorga borish kerak
Gips olingandan keyin kuchayib borayotgan shish va og‘riq, barmoqlarning uvishishi va sovushi, belgilangan muddatdan keyin ham oyoqqa tayana olmaslik, singan sohadagi deformatsiya, harorat ko‘tarilishi va terining qizarishi — bu belgilarning barchasi mashqni davom ettirishni emas, ko‘rikni talab qiladi.
Ko‘p beriladigan savollar
Reabilitatsiyani qachon boshlash kerak? Mashqlarning bir qismini — hali gipsdaligida (erkin bo‘g‘imlarda harakat, izometriya). To‘liq — shifokor ruxsati bilan gips olinganidan darhol keyin.
Plastinka bilan operatsiyadan keyin reabilitatsiya kerakmi? Ha, va odatda ertaroq: mahkamlash harakatni tezroq boshlash imkonini beradi.
Kalsiy preparatlari yordam beradimi? Ular tanqislikda kerak, ammo o‘zi bitishni tezlashtirmaydi. Yuklama va yetarli D vitamini muhimroq.
Uyda shug‘ullansa bo‘ladimi? Ha, va bu majburiy qism — ammo majmuani mutaxassis sizning singaningizga moslab tanlashi kerak.
Saba Darmon Medical Centerda
Klinikada reabilitatsiya bilan fizioterapevt jarrohlar bilan birgalikda, zarurat bo‘lsa nevrolog bilan shug‘ullanadi: davolovchi jismoniy tarbiya, magnitoterapiya, elektrostimulyatsiya, ultratovush va massaj mavjud, nazorat suratlari joyida bajariladi. Agar gips olingan bo‘lsa-yu, harakat qaytmayotgan bo‘lsa — kechiktirmang, maslahatga yoziling.
Shu yo‘nalish shifokorlari
📞 +99871 210-30-30 · WhatsApp +998 95 662-30-30
✉️
🌐 Instagram · Telegram · Facebook · YouTube




