Shifokorlar maqolalari

Saba Darmon klinikasi binosi

O‘tkinchi ishemik xuruj (TIA): insult haqida ogohlantirish — Saba Darmon

Qo‘l bir necha daqiqa bo‘ysunmay qoldi, nutq noaniq bo‘ldi, ko‘rish maydonining yarmi «tushib qoldi» — chorak soatdan keyin esa hammasi o‘tib ketdi. Ko‘pchilik yengil nafas olib, buni unutadi. Holbuki, o‘tkinchi ishemik xuruj aynan shunday ko‘rinadi — undan keyin yaqin kunlarda haqiqiy insult xavfi o‘nlab marta ortadi. Saba Darmon Medical Center nevrologlari nega «o‘zi o‘tib ketdi» tinchlanish uchun emas, harakat qilish uchun sabab ekanini tushuntiradi.

TIA nima

O‘tkinchi ishemik xuruj — miya bir qismining qon bilan ta’minlanishining qisqa muddatli buzilishi. Tomir tromb bilan to‘siladi yoki spazmga uchraydi, miyaning bir qismi ishlashdan to‘xtaydi, ammo hujayralar nobud bo‘lishga ulgurmasdan o‘tkazuvchanlik tiklanadi. Shu sababli belgilar yo‘qoladi — odatda 5–30 daqiqada, har doim bir sutkadan kam vaqtda. Kundalik hayotda buni «mikroinsult» deyishadi, ammo atama aldamchi: mexanizm insultdagi bilan bir xil, shunchaki bu safar omad kulib boqdi.

Qanday tanib olish

  • yuz, qo‘l, oyoqda to‘satdan holsizlik yoki uvishish — ko‘pincha bir tomonda;
  • yuzning qiyshayishi, simmetrik jilmaya olmaslik;
  • nutq buzilishi: noaniq, «og‘izda bo‘tqa», so‘z topish yoki aytilganni tushunish qiyin;
  • bir ko‘zda ko‘rishning yo‘qolishi yoki ko‘rish maydoni yarmining tushib qolishi;
  • muvozanat buzilishi bilan to‘satdan kuchli bosh aylanishi, ko‘zda ikkilanish;
  • to‘satdan yo‘nalishni yo‘qotish, chalkashlik.

Kalit so‘z — to‘satdan. Belgilar soatlab kuchaymaydi, soniyalarda paydo bo‘ladi.

Nega kutib bo‘lmaydi

TIAdan keyin har o‘ninchi bemor uch oy ichida insultni boshdan kechiradi, bu insultlarning yarmi esa dastlabki ikki sutkada sodir bo‘ladi. Birinchi 24–48 soatda boshlangan tekshiruv va davolash bu xavfni taxminan 80 foizga kamaytiradi. Shuning uchun TIA — odam o‘zini butunlay sog‘lom his qilsa ham, shoshilinch holat. To‘g‘ri harakat: «takrorlanadimi-yo‘qmi» deb kutmasdan o‘sha kuni nevrologga borish; belgilar davom etayotgan bo‘lsa — tez yordam chaqirish.

Qanday tekshiruv kerak

  1. Nevrolog ko‘rigi — belgilarni baholash va takroriy epizod xavfini hisoblash.
  2. Bo‘yin tomirlari UZI (dupleks skanerlash) — TIAning eng ko‘p sababi bo‘lgan uyqu arteriyalaridagi aterosklerotik pilakchalar va torayishlarni qidirish.
  3. EKG va ExoKG, zarurat bo‘lsa xolter — yurakda tromb hosil bo‘ladigan hilpirovchi aritmiyani istisno qilish.
  4. Bosh miya MSKT yoki MRT — allaqachon sodir bo‘lgan kichik insult yoki boshqa sababni istisno qilish.
  5. Tahlillar — lipid profili, glyukoza, glikirlangan gemoglobin, koagulogramma.

Insult xavfini qanday kamaytirish

TIAdan keyin davolash barcha natijalarni kutmasdan darhol tayinlanadi: qon ivishini kamaytiruvchi preparatlar, pilakchalarni barqarorlashtiruvchi statinlar, 140/90 dan past maqsadli ko‘rsatkichlar bilan bosim nazorati, qandni tuzatish. Uyqu arteriyasi sezilarli toraygan bo‘lsa operatsiya yoki stentlash ko‘rib chiqiladi. Chekishdan voz kechish, jismoniy faollik, tuz va spirtli ichimlikni cheklash ham bundan kam muhim emas. Bularning barchasi birgalikda insult xavfini bir necha marta kamaytiradi.

Ko‘p beriladigan savollar

Belgilar 10 daqiqada o‘tib ketdi — baribir tekshirilish kerakmi? Albatta, va qanchalik erta bo‘lsa, shunchalik yaxshi. Aynan TIAdan keyingi dastlabki kunlar eng xavfli.

Aspirinni o‘zim ichsam bo‘ladimi? Belgilar o‘tib ketgan va qarshi ko‘rsatma bo‘lmasa — shifokorga borgunga qadar bitta tabletka mumkin, ammo u tekshiruvning o‘rnini bosmaydi.

TIA yoshlarda bo‘ladimi? Ha — yurak nuqsonlari, qon ivishi buzilishlari, arteriya qatlanishi, gormonal preparatlar qabuli va chekishda.

Saba Darmon Medical Centerda

Nevrolog, kardiolog, tomirlar UZI, ExoKG, MSKT va laboratoriya bitta binoda ishlaydi, shuning uchun TIAdan keyingi tekshiruv bir kunda yakunlanadi, profilaktik davolash esa darhol boshlanadi. Agar sizda yoki yaqiningizda tasvirlangan belgilar — hatto o‘tib ketgan bo‘lsa ham — kuzatilgan bo‘lsa, bugunoq nevrolog maslahatiga yoziling.

Shu yo‘nalish shifokorlari

Agzamova Gulmira Ayupovna
Agzamova Gulmira Ayupovna
Nevrolog
Nuriddinova Nozima Nuriddin qizi
Nuriddinova Nozima Nuriddin qizi
Nevrolog
Abdukarimova Nigora Davranovna
Abdukarimova Nigora Davranovna
Kardiolog
Usmanov Ilhomjon Askaraliyevich
Usmanov Ilhomjon Askaraliyevich
Kardiolog
Uzoqov Ma’rufjon Choriyevich
Uzoqov Ma’rufjon Choriyevich
Kardiolog
Xusanov Abdurasul Abdukarimovich
Xusanov Abdurasul Abdukarimovich
Kardiolog
Saba Darmon Medical Center — bog‘lanish
📍 Toshkent shahri, Nurafshon ko‘chasi, 7A/3
📞 +99871 210-30-30 · WhatsApp +998 95 662-30-30
✉️ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
🌐 Instagram · Telegram · Facebook · YouTube
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ