Shifokorlar maqolalari
B12 va folat kislotasi tanqisligi: charchoq stressdan bo‘lmaganda — Saba Darmon
Odam charchoqdan shikoyat qiladi va uni ishga yozadi. Keyin barmoqlarda sanchish paydo bo‘ladi, so‘ng til achishadi, keyin yaqinlari uning unutuvchan va asabiy bo‘lib qolganini payqashadi. Qon tahlili yengil anemiyani, ammo «yirik» eritrotsitlarni ko‘rsatadi. Bunday ketma-ketlik B12 vitamini tanqisligi uchun juda xos — bu holat oson aniqlanadi va to‘liq davolanadi, ammo yillar davomida sezilmay qoladi.
B12 va folat kislotasi nima uchun kerak
Bu ikki vitamin juftlikda ishlaydi. Ular hujayralar bo‘linishi uchun — birinchi navbatda qon va shilliq qavat hujayralari — hamda DNK sintezi uchun zarur. Bundan tashqari, B12 nervlarning miyelin pardasini, ya’ni nerv signali yaxshi o‘tishi uchun kerak bo‘lgan «izolyatsiya»ni qurishda ishtirok etadi. Shundan ikki xil belgi kelib chiqadi: qon tomondan (anemiya) va asab tizimi tomondan. Muhim xususiyat: B12 tanqisligida nevrologik buzilishlar anemiyadan oldin paydo bo‘lishi va cho‘zilib ketsa, qaytmas bo‘lib qolishi mumkin.
Belgilari
- holsizlik, yuklamada hansirash, oqarish, bosh aylanishi;
- qo‘l va oyoq panjalarida uvishish, sanchish, «chumoli yugurishi», yurishda beqarorlik;
- tilning achishishi va silliqlashishi, lab burchaklarida yoriqlar, ta’m sezishning yo‘qolishi;
- xotiraning pasayishi, parishonxotirlik, tushkunlik, asabiylashish;
- terining limon tusli sarg‘ayishi;
- bolalarda — rivojlanishdan orqada qolish, lanjlik.
Faqat folat kislotasi tanqisligida nevrologik belgilar odatda bo‘lmaydi, ammo anemiya va holsizlik o‘shanday.
Kim xavf guruhida
- Vegetarianlar va veganlar — B12 deyarli faqat hayvon mahsulotlarida bo‘ladi.
- 50 yoshdan oshganlar — yosh bilan oshqozon kislotaliligi pasayadi va vitamin ovqat oqsilidan yomonroq ajraladi.
- Oshqozon va ichakka operatsiya o‘tkazganlar, shu jumladan bariatrik.
- Atrofik gastrit, tseliakiya, Kron kasalligi bilan yashovchilar — so‘rilish buzilgan.
- Metforminni uzoq qabul qilayotganlar va oshqozon kislotaliligini tushiruvchi preparatlar ichayotganlar.
- Homilador va emizikli ayollar — folat kislotasiga ehtiyoj keskin ortadi.
- Spirtli ichimliklarni suiiste’mol qiluvchilar.
Qaysi tahlillar kerak
- Umumiy qon tahlili — gemoglobin va MCV ko‘rsatkichiga e’tibor beriladi: bu tanqislikda eritrotsitlar me’yordan yirikroq bo‘ladi.
- Zardobdagi B12 vitamini va folat kislotasi — asosiy ko‘rsatkichlar.
- Gomotsistein — ikkala vitamin tanqisligida ko‘tariladi va B12 chegaraviy qiymatlarida yordam beradi.
- Ferritin va temir — tanqisliklar ko‘pincha birga keladi va biri ikkinchisini niqoblashi mumkin.
- Gastroskopiya, parietal hujayralarga antitanalar — so‘rilish buzilishiga shubha bo‘lganda.
Muhimi: tahlillar vitamin qabulini boshlashdan oldin topshiriladi. Hatto bir necha tabletka ham natijani buzadi va tashxisni oylar davomida imkonsiz qiladi.
Qanday davolanadi
Aniq tanqislik va nevrologik belgilarda davolash B12 in’ektsiyalaridan boshlanadi — bu tez va ishonchli yo‘l, ayniqsa so‘rilish buzilganda. Yengil tanqislik va ichak ishi saqlanganda yuqori dozadagi tabletkalar samarali. Folat kislotasi ichishga tayinlanadi. O‘zini his qilishning yaxshilanishi odatda dastlabki haftalarda boshlanadi, qon ko‘rsatkichlari 1,5–2 oyda me’yorlashadi, nervlarning tiklanishi esa bir necha oydan yarim yilgacha vaqt oladi.
Asosiy tamoyil: avval B12, keyin folat kislotasi. Agar B12 tuzatilmagan holda folatdan boshlansa, anemiya ketadi, nervlarning shikastlanishi esa yashirin davom etaveradi.
Ko‘p beriladigan savollar
Profilaktika uchun shunchaki vitamin ichsa bo‘ladimi? Avval darajani o‘lchagan ma’qul. Aks holda tanqislik bor-yo‘qligini bilmaysiz va uning sababini topa olmaysiz.
Ovqatlanish yetarlimi? So‘rilish buzilgan bo‘lsa — yo‘q, hech qanday parhez yordam bermaydi. Sabab ratsionda bo‘lsa, ovqatlanishni tuzatish ishlaydi.
Umrbod davolanish kerakmi? So‘rilish buzilganda yoki oshqozonga operatsiyadan keyin — ha, qo‘llab-quvvatlovchi kurslar bilan.
B12 ortiqchaligi xavflimi? U deyarli zaharli emas, ortiqchasi chiqarib yuboriladi. Ammo preparat ichmasdan yuqori B12 tekshiruvni talab qiladi.
Saba Darmon Medical Centerda
Klinika laboratoriyasi to‘liq tahlillar to‘plamini bajaradi — umumiy qon tahlilidan B12, folat, ferritin va gomotsisteingacha, gastroenterolog va nevrolog esa tanqislikning belgisini bartaraf etibgina qolmay, sababini aniqlashga yordam beradi. Agar charchoq, uvishish yoki unutuvchanlik bir oydan ortiq davom etsa, tahlillardan boshlang.
Shu yo‘nalish shifokorlari
📞 +99871 210-30-30 · WhatsApp +998 95 662-30-30
✉️
🌐 Instagram · Telegram · Facebook · YouTube


