Shifokorlar maqolalari
Homiladorlikda anemiya: nimasi xavfli va uni qanday to‘g‘ri davolash — Saba Darmon
«Gemoglobin 105, temir iching» — homilador ayol eng ko‘p eshitadigan ibora va anemiyaning noto‘g‘ri davolanishiga eng ko‘p sabab. Temir tanqisligi bor-yo‘qligini, u qanchalik chuqurligini va nega paydo bo‘lganini tushunish uchun yolg‘iz gemoglobin yetarli emas. Tashxisdagi xato esa natijasiz oylab preparat ichish demakdir — bu vaqtda bola o‘zining temir zaxirasini shakllantirayotgan bo‘ladi.
Nega barcha homiladorlarda gemoglobin pasayadi
Homiladorlik davrida qon hajmi taxminan 40–50 foizga ortadi, ammo suyuq qismi eritrotsitlar sonidan tezroq o‘sadi. Qon fiziologik ravishda «suyuladi» va gemoglobin butunlay sog‘lom ayolda ham pasayadi. Shuning uchun homiladorlikda me’yorlar boshqacha: birinchi va uchinchi trimestrda 110 g/l dan past, ikkinchisida 105 g/l dan past gemoglobin anemiya hisoblanadi. Eng past ko‘rsatkich odatda 24–28-haftaga to‘g‘ri keladi.
Ayni paytda temirga ehtiyoj keskin ortadi: u onaning kattalashgan qon hajmi uchun, yo‘ldosh uchun va bolaning hayotining birinchi yarim yiliga yetadigan zaxirasi uchun kerak. Sutkalik ehtiyoj taxminan uch baravar oshadi va uni oddiy ovqatlanish bilan qoplash deyarli imkonsiz.
Anemiya nimasi bilan xavfli
- ona uchun — kuchli holsizlik, bosh aylanishi, hushdan ketish, tug‘ruqdagi qon yo‘qotish va tug‘ruqdan keyingi davrni og‘irroq o‘tkazish, infeksiya va tug‘ruqdan keyingi depressiya xavfining ortishi;
- bola uchun — o‘sishdan orqada qolish, tug‘ilishda past vazn, muddatidan oldin tug‘ilish xavfi, tugagan temir zaxirasi va hayotning birinchi yilida anemiya ehtimolining ortishi.
Aynan shuning uchun homiladorlikdagi anemiya «kuzatilmaydi», faol davolanadi.
Gemoglobindan tashqari qaysi tahlillar kerak
- Ferritin — temir zaxirasining asosiy ko‘rsatkichi. U gemoglobindan oldin pasayadi va yashirin tanqislik aynan shu orqali aniqlanadi. Homiladorlikda maqsadli qiymat — 30 mkg/l dan yuqori.
- MCV va MCH bilan umumiy qon tahlili — eritrotsitlarning o‘lchami va to‘yinganligi anemiya turini ko‘rsatadi.
- Zardob temiri va OTBQ — almashinuv manzarasini aniqlashtiradi.
- C-reaktiv oqsil — yallig‘lanishda ferritin yolg‘on ko‘tariladi va buni hisobga olish kerak.
- B12 vitamini va folatlar — eritrotsitlar yirik bo‘lganda yoki temirga javob yetarli bo‘lmaganda.
Yashirin temir tanqisligi — past ferritinda me’yordagi gemoglobin — har uchinchi homiladorda uchraydi va oshkora anemiyadan kam bo‘lmagan darajada davolashni talab qiladi.
Temirni qanday to‘g‘ri qabul qilish
Davolash samarasi faqat preparatga emas, uni qanday qabul qilishga ham bog‘liq.
- och qoringa yoki ovqatdan bir soat oldin — ovqat bilan so‘rilish ikki baravar kamayadi;
- suv yoki C vitaminli ichimlik bilan ichish, choy, kofe va sut bilan emas — ular temirni bog‘laydi;
- kalsiy, magniy preparatlari va antatsidlarni temirdan kamida ikki soatga ajratish;
- yomon ko‘tarilganda kun ora qabul qilish samarali — tadqiqotlar shu tarzda temir hatto yaxshiroq o‘zlashtirilishini ko‘rsatdi;
- qora najas — me’yoriy holat, qon ketish belgisi emas;
- zaxirani to‘ldirish uchun kurs gemoglobin me’yorlashganidan keyin yana 2–3 oy davom ettiriladi.
Tahlil nazorati 3–4 haftadan keyin o‘tkaziladi: gemoglobin kamida 10 g/l ga o‘sishi kerak. Agar bu bo‘lmasa — sabab qidiriladi: so‘rilish buzilishi, yashirin qon yo‘qotish, yallig‘lanish yoki noto‘g‘ri tashxis. Ba’zi hollarda, tabletkalar yomon ko‘tarilganda yoki kech muddatlarda chuqur tanqislikda, temirni vena ichiga yuborish qo‘llaniladi.
Ovqatlanish: nima bilan yordam berish
Eng yaxshi qizil go‘sht, jigar, parranda va baliqdagi gem temiri o‘zlashtiriladi. O‘simlik manbalari — grechka, dukkaklilar, ismaloq, quruq mevalar — yomonroq o‘zlashtiriladi, ammo ularning so‘rilishini C vitaminli mahsulotlar sezilarli yaxshilaydi: tsitrus mevalar, bulg‘or qalampiri, ko‘kat. Parhez — davolashning majburiy qismi, ammo tasdiqlangan anemiyada u preparatlar o‘rnini bosmaydi.
Ko‘p beriladigan savollar
Anor sharbati va olma bilan cheklanib bo‘ladimi? Yo‘q. Ularda temir kam va u yomon o‘zlashtiriladi.
Temir preparatlari bola uchun zararlimi? Yo‘q, to‘g‘ri dozada ular xavfsiz; aynan tanqislik xavfli.
Temirni profilaktika uchun ichish kerakmi? Buni «ehtiyot uchun» emas, ferritin darajasiga qarab shifokor hal qiladi.
Gemoglobin past, o‘zimni yaxshi his qilyapman — davolash kerakmi? Ha. Temir zaxirasi shikoyat paydo bo‘lishidan oldin sarflanadi.
Saba Darmon Medical Centerda
Klinikada homiladorlikni olib borish o‘z laboratoriyasi bilan birlashtirilgan: ferritin, temir almashinuvi, B12 va folatlar murojaat kuni bajariladi, akusher-ginekolog esa davolash sxemasini tanlaydi va uning samarasini nazorat qiladi. Agar gemoglobiningiz pasaygan bo‘lsa yoki siz endigina homiladorlikni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz — ferritinni tekshirishdan boshlang.
Shu yo‘nalish shifokorlari
📞 +99871 210-30-30 · WhatsApp +998 95 662-30-30
✉️
🌐 Instagram · Telegram · Facebook · YouTube






