Foydali materiallar

Saba Darmon klinikasi binosi

Sistotsele va rektotsele: qin devorlari tushishi — belgilari, mashqlar va operatsiya

Yo‘nalish: Robotik jarrohlik · Barcha xizmatlar

Sistotsele va rektotsele — qin devorlari tushishining ikki eng ko‘p uchraydigan turi: sistotselada qovuq qinning old devorini, rektotselada esa to‘g‘ri ichak orqa devorini qin ichiga bosib chiqaradi. Bu holat qinda og‘irlik va bo‘rtma hissi, siyish yoki ichak bo‘shatishda qiyinchilik bilan namoyon bo‘ladi. Quyida sabablar, belgilar, prolaps darajalari, chanoq tubi mashqlari, pessariy, operatsiya usullari va tiklanish haqida tushuntirilgan.

Sistotsele va rektotsele nima

Qin — bachadon bo‘ynidan tashqariga olib boradigan elastik mushak naycha. Uning old devori orqasida siydik pufagi (qovuq), orqa devori orqasida esa to‘g‘ri ichak joylashgan. Bu a’zolarni pastdan chanoq tubi mushaklari, boylamlar va mustahkam biriktiruvchi to‘qima (fassiya) ushlab turadi. Shu tayanch zaiflashsa, a’zolar qin devoriga bosim beradi va uni o‘zi bilan birga pastga, qin bo‘shlig‘i tomon suradi.

Sistotsele — qinning old devori tushishi: qovuq qin ichiga bo‘rtib chiqadi. Rektotsele — orqa devor tushishi: to‘g‘ri ichak qin tomonga qopcha hosil qiladi. Ikkalasi ko‘pincha birga uchraydi, ba’zan bachadon tushishi bilan qo‘shiladi. Bular chanoq a’zolari prolapsining ko‘rinishlari bo‘lib, hayot uchun xavfli emas, lekin kundalik hayot sifatiga sezilarli ta’sir qilishi mumkin. Yaxshi xabar shuki, yengil darajalarda mashqlar va oddiy choralar ko‘p yordam beradi, og‘irroq holatlarda esa samarali jarrohlik usullari bor.

Qin devorlari nega tushadi: asosiy sabablar

Qin devori tushishi odatda bitta sababdan emas, yillar davomida to‘plangan bir nechta omildan kelib chiqadi:

  • tabiiy tug‘ruqlar — ayniqsa ko‘p, uzoq davom etgan yoki yirik bola bilan kechgan tug‘ruqlarda chanoq tubi mushaklari va to‘qimalar cho‘ziladi;
  • menopauza — estrogen kamayishi bilan to‘qimalar yupqalashadi va elastikligini yo‘qotadi; bu davr haqida klimaks va menopauza maqolasida batafsil;
  • qorin ichi bosimining doimiy oshishi — surunkali yo‘tal (chekish, bronxit), surunkali qabziyat va hojatda kuchanish, ortiqcha vazn, muntazam og‘ir yuk ko‘tarish;
  • irsiy moyillik — biriktiruvchi to‘qimaning tug‘ma bo‘shligi; bunday ayollarda prolaps tug‘ruqsiz ham uchrashi mumkin;
  • ilgari o‘tkazilgan chanoq operatsiyalari, jumladan bachadonni olib tashlash.

Yosh o‘tgani sari bu omillar bir-biriga qo‘shiladi, shuning uchun qin devorlari tushishi ko‘pincha menopauza yoshida va undan keyin namoyon bo‘ladi. Biroq tug‘ruqdan keyingi yillarda yosh ayollarda ham uchrashi mumkin.

Sistotsele va rektotsele belgilari

Yengil darajadagi prolaps ko‘pincha hech qanday belgi bermaydi va tasodifan ginekologik ko‘rikda aniqlanadi. Belgilar paydo bo‘lsa, eng xarakterlisi — qinda «nimadir bor» yoki tashqariga bo‘rtib chiqayotgan yumshoq tugun sezgisi, og‘irlik va pastga tortish hissi. Bu sezgilar kun oxirida, uzoq tik turgandan yoki og‘ir ish qilgandan keyin kuchayadi va yotganda kamayadi.

BelgiSistotsele (old devor)Rektotsele (orqa devor)
Qaysi a’zo tushadiQovuqTo‘g‘ri ichak
Asosiy shikoyatSiydik oqimi sust, qovuq to‘liq bo‘shamagandekIchakni bo‘shatish qiyin, to‘liq bo‘shamaslik hissi
«Qo‘l bilan yordam»Siyish uchun bo‘rtmani ichkariga bosib turishHojatda qin orqa devori yoki oraliqni barmoq bilan bosib turish
Qo‘shimcha muammolarTez-tez siyish, takroriy siydik yo‘li infeksiyalari, ba’zan siydik tutolmaslikQabziyat, kuchli kuchanish, ba’zan gaz yoki najasni tutish qiyinligi
Jinsiy hayotNoqulaylik, qinda «bo‘shlik» hissiNoqulaylik yoki og‘riq

Qovuq to‘liq bo‘shamasa, unda qolgan siydikda bakteriyalar ko‘payadi — takroriy sistitning sabablaridan biri shu. Sistotsele ba’zan stress siydik tutolmaslikni (yo‘talganda yoki aksirganda siydik oqishini) «yashirib» qo‘yadi: bo‘rtma siydik chiqarish kanalini bukib turadi va tutolmaslik faqat devor tiklangandan keyin namoyon bo‘lishi mumkin. Shuning uchun shifokor buni oldindan tekshiradi. Bu muammo haqida ayollarda siydik tutolmaslik maqolasida o‘qing.

Qachon shoshilinch yordam kerak

Qin devorlari tushishi odatda asta-sekin rivojlanadi va shoshilinch holat hisoblanmaydi. Lekin ba’zi belgilar kechiktirib bo‘lmaydigan muammodan dalolat beradi.

Quyidagi hollarda o‘sha kuniyoq shifokorga murojaat qiling: umuman siya olmasangiz yoki qovuq to‘lib og‘riyotgan bo‘lsa; siyishda achishish bilan birga isitma, titrash yoki bel og‘rig‘i paydo bo‘lsa; tashqariga chiqqan to‘qimada yara yoki qon ketishi bo‘lsa, u ichkariga qaytmay qolsa, rangi o‘zgarib kuchli og‘riy boshlasa; menopauzadan keyin qindan qon kelsa. Kuchli og‘riq, yuqori isitma va keskin holsizlik birga kelsa — darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Sistotsele va rektotsele — ginekologik ko‘rik, Saba Darmon ginekologiya bo‘limi, Toshkent
Ko‘rikda ginekolog qin devorlari qanchalik tushganini tinch holatda va kuchanganda baholaydi.

Tashxis: ko‘rik, prolaps darajalari va tekshiruvlar

Tashxisning asosi — ginekologik ko‘rik. Shifokor qin devorlarini tinch holatda hamda ayol kuchanganda yoki yo‘talganda ko‘radi, kerak bo‘lsa tik turgan holatda ham tekshiradi, chunki yotganda prolaps kichikroq ko‘rinadi. Qaysi devor qanchalik tushganini aniq yozib qo‘yish uchun xalqaro POP-Q tizimi qo‘llanadi. Uning darajalarini soddalashtirib shunday tushuntirish mumkin:

  • 0 daraja — tushish yo‘q;
  • I daraja — yengil tushish, devor qin kirish qismidan ancha yuqorida;
  • II daraja — devor qin kirish qismi sathiga yaqinlashadi yoki unga yetadi;
  • III daraja — devor kirish qismidan tashqariga chiqadi;
  • IV daraja — qin deyarli to‘liq tashqariga ag‘dariladi.

Daraja muhim, lekin davolash qarori birinchi navbatda shikoyatlarga bog‘liq: bir xil darajada bir ayol hech narsa sezmasligi, boshqasi esa qattiq bezovta bo‘lishi mumkin. Qo‘shimcha ravishda siydik tahlili, siyishdan keyin qovuqda qolgan siydik hajmini aniqlash uchun UZI va kichik tos a’zolari UZIsi o‘tkaziladi. Siydik tutolmaslik bo‘lsa yoki operatsiya rejalashtirilsa, siyish funksiyasini batafsil tekshirish (urodinamik tekshiruv) tavsiya qilinishi mumkin. Ichak bo‘shatish muammolari ustun bo‘lsa, shifokor qo‘shimcha tekshiruvlarni muhokama qiladi.

Operatsiyasiz davolash: mashqlar, pessariy va turmush tarzi

Agar prolaps hech qanday belgi bermasa, davolash shart emas — kuzatuv va oddiy choralar yetarli. Belgilar bo‘lsa, davolash odatda operatsiyasiz usullardan boshlanadi:

  • Chanoq tubi mushaklari mashqlari. Bu mushaklarni qisish va bo‘shatish bo‘yicha muntazam mashqlar (Kegel mashqlari deb ham ataladi). Eng yaxshi natija mutaxassis nazoratida, to‘g‘ri texnika bilan va kamida 3 oy muntazam bajarilganda kuzatiladi. Mashqlar tushgan devorni to‘liq joyiga qaytarmasa ham, og‘irlik hissini kamaytirib, yomonlashishni sekinlashtirishi mumkin.
  • Vazn va qabziyat nazorati. Ortiqcha vaznni kamaytirish, kletchatkaga boy ovqat, yetarli suyuqlik va hojatda kuchanmaslik chanoq tubiga tushadigan bosimni kamaytiradi.
  • Yo‘talni davolash va chekishni tashlash. Har bir yo‘tal chanoq tubiga zarba beradi, shuning uchun surunkali yo‘tal sababini aniqlash muhim.
  • Og‘ir yuk ko‘tarishdan saqlanish yoki uni to‘g‘ri texnika bilan, tizzalarni bukib ko‘tarish.
  • Mahalliy estrogen. Menopauzadan keyin shifokor qin uchun mahalliy estrogenli vositalarni tavsiya qilishi mumkin: ular to‘qimalarni oziqlantirib, quruqlik va noqulaylikni kamaytiradi, pessariyga ko‘nikishni osonlashtiradi, lekin tushgan devorni o‘zi joyiga qaytarmaydi.
  • Pessariy. Qinga kiritiladigan, odatda silikondan yasalgan halqa yoki boshqa shakldagi moslama. U devorlarni ichkaridan ushlab turadi. O‘lchamini shifokor tanlaydi, moslama muntazam tozalanadi yoki almashtiriladi va nazorat ko‘riklari talab qilinadi. Operatsiyani istamaydigan, operatsiya xavfi yuqori bo‘lgan yoki hali farzand rejalashtirayotgan ayollar uchun yaxshi variant.

Qachon operatsiya kerak: kolpoperineolevatoroplastika va boshqa usullar

Operatsiya odatda belgilar hayot sifatini sezilarli buzganda va operatsiyasiz usullar yordam bermaganda yoki ayol ularni istamaganda muhokama qilinadi. Usulni jarroh ko‘rikdan keyin tanlaydi.

UsulNima qilinadiKimga ko‘proq mos
Old kolporafiyaQin orqali old devor ostidagi to‘qima mustahkamlanadi, ortiqcha shilliq qavat olib tashlanadiBelgi beradigan sistotsele
Orqa kolporafiya va perineoplastikaOrqa devor, oraliq va levator mushaklari tiklanadiRektotsele, oraliq bo‘shligi
KolpoperineolevatoroplastikaOld va orqa devor hamda oraliq bitta operatsiyada tiklanadiIkkala devor tushishi
Bachadon yoki qin gumbazi bilan birga tuzatishVaginal histerektomiya yoki sakrokolpopeksiya qo‘shiladiBachadon ham tushgan bo‘lsa

Bu operatsiyalarning aksariyati qin orqali, qorin devorida kesmasiz bajariladi va ularda bemorning o‘z to‘qimalari ishlatiladi. Operatsiya qanday o‘tishi haqida kolpoperineolevatoroplastika sahifasida o‘qing. Bachadon ham tushgan bo‘lsa, bachadon tushishi va sakrokolpopeksiya hamda bachadonni olib tashlash haqidagi maqolalar foydali. Stress siydik tutolmaslik bo‘lsa, uni tuzatish bir vaqtda yoki keyinroq rejalashtiriladi.

Sintetik to‘r (setka) haqida. Qin orqali o‘rnatiladigan sintetik to‘rlar asoratlar — to‘rning qin devoridan chiqib qolishi, surunkali og‘riq — tufayli ko‘plab mamlakatlarda qattiq cheklangan. Hozirgi xalqaro tavsiyalarga ko‘ra, qin devorlari tushishida birinchi navbatda o‘z to‘qimalari bilan tiklash afzal ko‘riladi.

Operatsiyadan keyin tiklanish va qaytalanishning oldini olish

Qin orqali operatsiyadan keyin kasalxonada odatda qisqa muddat qolinadi; birinchi kunlarda siydik kateteri qo‘yilishi mumkin. Bir necha hafta davomida qindan ozgina qonli yoki sarg‘ish ajralma kelishi tabiiy — choklar o‘zi so‘riladigan iplar bilan qo‘yiladi. Tiklanishning asosiy qoidalari:

  • birinchi kundan boshlab ko‘proq yurish — bu oyoq venalarida tromb hosil bo‘lish xavfini kamaytiradi;
  • taxminan 6 hafta og‘ir yuk ko‘tarmaslik va jinsiy aloqadan saqlanish (aniq muddatni shifokor aytadi);
  • qabziyatga yo‘l qo‘ymaslik: suyuqlik, kletchatka, kerak bo‘lsa shifokor tavsiya qilgan yumshatuvchi vositalar;
  • tampon ishlatmaslik va vannada cho‘milmaslik — dush qabul qilish mumkin;
  • yengil ishga odatda bir necha haftadan keyin qaytiladi, to‘liq tiklanish esa taxminan 6 hafta oladi.

Operatsiya tayanchni tiklaydi, lekin prolapsga olib kelgan omillarni yo‘qotmaydi. Shuning uchun qaytalanish ehtimoli bor, ayniqsa ortiqcha vazn, qabziyat va surunkali yo‘tal saqlanib qolsa. Chanoq tubi mashqlarini umr bo‘yi davom ettirish, vaznni nazorat qilish va og‘ir yuk ko‘tarmaslik natijani uzoq saqlashga yordam beradi.

Shifokorga qanday savollar berish kerak

Ko‘rikka borishdan oldin shikoyatlaringizni yozib oling: bo‘rtma qachon seziladi, siyish va ichak bo‘shatishda qanday qiyinchiliklar bor, siydik oqishi kuzatiladimi. Shifokordan so‘rash foydali: prolaps qaysi devorda va qaysi darajada; mashqlar yoki pessariy menga yordam beradimi; operatsiya kerak bo‘lsa, qaysi usul va nima uchun; bachadonni saqlab qolish mumkinmi; tiklanish qancha davom etadi va qaytalanish xavfi qanday. Saba Darmon klinikasida ginekologlar ko‘rik o‘tkazadi, UZI va laborator tekshiruvlar shu yerning o‘zida bajariladi. Kerak bo‘lsa, klinikada kolpoperineolevatoroplastika va prolapsni tuzatuvchi boshqa operatsiyalar o‘tkaziladi; usulni jarroh tekshiruvdan keyin tanlaydi. Batafsil — ginekologiya bo‘limi sahifasida.

Ko‘p beriladigan savollar

Sistotsele o‘z-o‘zidan o‘tib ketadimi?

Tushgan qin devori o‘z-o‘zidan to‘liq joyiga qaytmaydi, lekin yengil darajada u yillar davomida o‘zgarmasligi va hech qanday bezovtalik bermasligi mumkin. Tug‘ruqdan keyingi birinchi oylarda to‘qimalar qisman tiklanadi, shuning uchun bu davrda xulosa chiqarishga shoshilmaslik kerak. Chanoq tubi mashqlari, vaznni nazorat qilish va qabziyatni bartaraf etish belgilarni kamaytiradi va yomonlashishni sekinlashtiradi. Holat o‘zgarsa, ginekologga ko‘rining.

Kegel mashqlarini qanday to‘g‘ri bajarish kerak?

Avval kerakli mushaklarni topish muhim: bular gaz chiqishini yoki siydik oqimini to‘xtatmoqchi bo‘lganda qisiladigan mushaklar. Ularni bir necha soniya qisib turing, so‘ng shuncha vaqt bo‘shating. Bunda qorin, son va dumba mushaklarini zo‘riqtirmang, nafasni ushlamang. Mashqlarni har kuni, kuniga bir necha marta bajaring; natija odatda bir necha oyda seziladi. Texnikani mutaxassis ko‘rsatib bersa, samara ancha yuqori bo‘ladi.

Pessariy bilan yashash noqulay emasmi?

To‘g‘ri o‘lchamda tanlangan pessariy odatda sezilmaydi: u bilan yurish, ishlash va ko‘pincha siyish ham bemalol bo‘ladi. Ba’zi turlarini ayol o‘zi olib, yuvib, qayta kiritishni o‘rganadi, boshqalarini shifokor belgilangan muddatlarda almashtiradi. Ba’zan ajralma ko‘payishi yoki qin devorida ishqalanish bo‘lishi mumkin, shuning uchun nazorat ko‘riklarini o‘tkazib yubormaslik kerak. Menopauzadan keyin mahalliy estrogen pessariyga ko‘nikishni osonlashtiradi. Noqulaylik sezsangiz, shifokorga ayting.

Operatsiyadan keyin homilador bo‘lish va tug‘ish mumkinmi?

Ha, homiladorlik mumkin, lekin keyingi tug‘ruq tiklangan to‘qimalarni yana cho‘zishi va prolaps qaytishiga sabab bo‘lishi mumkin. Shuning uchun farzand rejalashtirayotgan ayollarga ko‘pincha operatsiyani tug‘ruqlar tugaguncha kechiktirish, shu davrda esa mashqlar yoki pessariydan foydalanish tavsiya qilinadi. Operatsiyadan keyin tug‘ish usulini homiladorlikni kuzatayotgan shifokor va jarroh birgalikda muhokama qiladi. Har bir holat alohida baholanadi. Bu haqda oldindan maslahatlashib oling.

Qin devori tushishining oldini olish mumkinmi?

To‘liq kafolat yo‘q, lekin xavfni kamaytirish mumkin. Tug‘ruqdan keyin va umuman muntazam chanoq tubi mashqlarini bajarish, me’yoriy vaznni saqlash, qabziyatga yo‘l qo‘ymaslik va hojatda kuchanmaslik, chekishni tashlab surunkali yo‘talni davolash, og‘ir yukni to‘g‘ri texnika bilan ko‘tarish foydali. Menopauza davrida ginekologga muntazam ko‘rinish o‘zgarishlarni erta, mashqlar hali yaxshi yordam beradigan bosqichda aniqlashga imkon beradi. Shikoyat paydo bo‘lsa, ko‘rikni kechiktirmang.

Maslahat uchun shifokorlar

Sistotsele va rektotseleni ginekologlarimiz tekshiradi, operatsiyasiz davolashni tanlaydi va kerak bo‘lsa jarrohlik usulini muhokama qiladi. Shu yo‘nalishdagi shifokorlarimiz:

Ginekologga qabulga yoziling

Qinda og‘irlik yoki bo‘rtma sezyapsizmi, siyish yoki ichak bo‘shatish qiyinlashdimi? Ginekolog ko‘rigi prolaps darajasini aniqlab, mos davolashni tanlashga yordam beradi.

Hoziroq qo‘ng‘iroq qilish — +998 71 210-30-30

Bog‘lanish

Manzil: Toshkent shahri, Nurafshon ko‘chasi, 7A/3
Telefon: +998 71 210-30-30 · WhatsApp: +998 95 662-30-30
Ish vaqti: Dushanba–shanba, 09:00–18:00
E-mail: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Instagram · Telegram · Facebook · YouTube

Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ