Shifokorlar maqolalari

Saba Darmon klinikasi binosi

Yuz nervi nevropatiyasi

Yuz nervi nevropatiyasi mononevropatiyaning eng o‘tkir shakllaridan biri bo‘lib, asab tizimining kasalligi hisoblanadi. Ushbu holatda turli omillar ta’sirida yettinchi bosh miya nervi zararlanadi. Mazkur nerv yuz mushaklari harakatlarini boshqaradi va uning shikastlanishi zararlangan tomondagi yuz mushaklari harakatining yo‘qolishiga olib keladi.

Nervning shikastlanishi eshitish va ta’m bilish qobiliyatiga ham ta’sir qilishi mumkin, chunki ushbu nerv sezgi organlari faoliyatida ham ishtirok etadi. Davolash samaradorligi kasallikning og‘irlik darajasi va sababiga bog‘liq.

Sabablari

  • O‘smalar (yuz nerviga bosim o‘tkazishi mumkin bo‘lgan);

  • Bell falaji (idiopatik yuz nervi nevropatiyasi);

  • Laym kasalligi;

  • Chakka suyagining jarohatlari, tug‘ruq paytidagi yoki jarrohlik bilan bog‘liq shikastlanishlar;

  • Yuz nervi zararlanishi bilan kechuvchi gerpes zoster (o‘rab oluvchi temiratki);

  • Sarkoidoz;

  • Diabetik nevropatiya;

  • OIV infeksiyasi;

  • Toksik moddalar ta’siri;

  • Surunkali alkogolizm.

Alomatlari

Yuz nervining har qanday shikastlanishi turli muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Eng ko‘p uchraydigan alomatlar quyidagilar:

  • Yuzning bir tomonida falajlik;

  • Yuz mushaklarining tortishishi yoki titrashi;

  • Yuqori chastotali tovushlarga sezuvchanlikning ortishi;

  • Ta’m bilish qobiliyatining pasayishi;

  • Mimikaning hissiy holatga mos kelmasligi;

  • Ko‘zni ixtiyoriy ravishda yopa olmaslik;

  • Holsizlik va bosh og‘rig‘i;

  • Ovqatlanish vaqtida qiyinchiliklar (ovqatning og‘izdan tushib ketishi);

  • Yuzda taranglik hissi va osilish.

Ko‘zni to‘liq yopa olmaslik ko‘zning shilliq qavati va to‘r pardasiga zarar yetkazishi hamda ko‘rish qobiliyatining pasayishiga olib kelishi mumkin.

Diagnostika

Davolashni boshlashdan oldin shifokor yuz nervi nevropatiyasining sababini va nervning zararlanish darajasini aniqlashi kerak. Agar yuz nervining siqilishi aniqlansa, konservativ yoki zarurat bo‘lganda jarrohlik yo‘li bilan dekompressiya o‘tkazilishi mumkin.

Nervning zararlanish darajasini baholash uchun quyidagi tekshiruvlar tavsiya etilishi mumkin:

  • Ta’m bilish va so‘lak ajralishini tekshirish testlari — nerv qaysi darajada zararlanganini aniqlashga yordam beradi;

  • Ko‘z yoshi ajralishi, eshitish va muvozanat funksiyalarini baholash — nerv faoliyatining holatini aniqlash imkonini beradi;

  • MRT va KT tekshiruvlari — nerv siqilishi, o‘smalar, infeksiyalar yoki boshqa patologiyalarni aniqlashga yordam beradi;

  • Elektromiografiya (EMG) — nervning mushaklar faoliyatiga javobini baholash va kasallik rivojlanish tezligini aniqlash imkonini beradi.

Davolash

Yuz nervi nevropatiyasini davolashning yagona universal usuli mavjud emas. Davolash asosan kasallik sababi va alomatlariga qarab belgilanadi.

Dori vositalari bilan davolash

Kortikosteroidlar
Kortikosteroid preparatlari ayrim nojo‘ya ta’sirlarga ega bo‘lsa-da, yuz nervi nevropatiyasi alomatlarini kamaytirishda samarali bo‘lishi mumkin.

Virusga qarshi preparatlar
Atsiklovir kabi virusga qarshi dori vositalari kortikosteroidlar bilan birga qo‘llanib, tiklanish jarayonini tezlashtirishga yordam berishi mumkin.

Jarrohlik davolash

Og‘ir va uzoq davom etuvchi holatlarda yuz mushaklari harakatini tiklash maqsadida quyidagi jarrohlik usullari qo‘llanilishi mumkin:

  • Mushaklarni ko‘chirish operatsiyalari;

  • Nerv transplantatsiyasi;

  • Yuz mushaklari funksiyasini tiklashga qaratilgan rekonstruktiv operatsiyalar.

Yuz mushaklari mashqlari

Yuz mushaklari uchun muntazam mashqlar bajarish harakat hajmini oshirishga yordam beradi. Quyidagi mashqlar tavsiya etiladi:

  • Zararlangan tomondagi qoshni ko‘tarish;

  • Og‘iz burchagini harakatlantirish;

  • Tabassum qilish mashqlari;

  • Ikkala ko‘zni navbatma-navbat yopish va ochish.

Bu mashqlar mushaklar koordinatsiyasi va elastikligini yaxshilashga yordam beradi.

Ovqatlanish odatlarini yaxshilash

Sog‘lom ovqatlanish nerv to‘qimalarining tiklanishiga yordam berishi mumkin. Tavsiya etiladi:

  • Sut mahsulotlarini me’yorida iste’mol qilish;

  • Yetarli miqdorda suv ichish;

  • B guruhi vitaminlariga boy mahsulotlarni ko‘proq iste’mol qilish (B1, B6 va B12 vitaminlari).

Ushbu vitaminlar nerv hujayralarining regeneratsiyasini qo‘llab-quvvatlashda muhim ahamiyatga ega.

Maqola muallifi: Agzamova Gulmira Ayupovna

Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ