Shifokorlar maqolalari

Saba Darmon klinikasi binosi

Panensefalit: qizamiqning yillar o'tib namoyon bo'ladigan og'ir asorati

Yunon tilidagi "pan-" so'zi "barcha", "butun" degan ma'noni anglatadi. Panensefalit — bu bosh miyaning oq moddasi va markaziy nerv tizimining boshqa tuzilmalarini diffuz, ko'pincha ikki tomonlama zararlovchi ensefalit turidir. Uning eng ko'p uchraydigan va eng og'ir shakllaridan biri o'tkir osti sklerozlovchi panensefalit (PSPE) hisoblanadi.

PSPE — markaziy nerv tizimining kam uchraydigan, asta-sekin rivojlanadigan va deyarli har doim o'lim bilan yakunlanadigan kasalligi bo'lib, u organizmda qizamiq virusining uzoq vaqt saqlanib qolishi natijasida yuzaga keladi. Kasallik odatda 5–15 yoshdagi bolalarda rivojlanadi va dastlabki belgilar paydo bo'lganidan keyin 1–3 yil ichida og'ir nogironlikka olib kelishi mumkin.

Kasallik qanday rivojlanadi?

PSPEning asosiy xususiyati — uzoq davom etadigan yashirin (latent) davrdir. Bola qizamiq bilan kasallanganidan so'ng o'rtacha 7–10 yil davomida (ba'zan 1 oydan 27 yilgacha) hech qanday alomat kuzatilmasligi mumkin.

Kasallik rivojlanish xavfi, ayniqsa, 2 yoshgacha bo'lgan davrda qizamiq bilan kasallangan bolalarda, shuningdek homila ona qornidayoq qizamiq virusi bilan zararlangan hollarda yuqori bo'ladi.

Kasallik bosqichlari

1-bosqich

Kasallikning dastlabki davrida bolaning xulq-atvori va aqliy faoliyatida o'zgarishlar kuzatiladi:

  • maktabdagi o'zlashtirishning pasayishi;

  • xotiraning yomonlashishi;

  • bezovtalik va xavotir;

  • jahldorlik;

  • uyqu buzilishlari.

Bu bosqichda ko'pincha bolaga noto'g'ri tashxis qo'yilib, vegetativ disfunksiya yoki ruhiy kasallik deb baholanishi mumkin.

2-bosqich

Kasallik rivojlangan sari quyidagi belgilar paydo bo'ladi:

  • takrorlanuvchi mioklonik tortishishlar va tutqanoq xurujlari;

  • bemorlarning qariyb yarmida ko'rishning buzilishi;

  • nutq buzilishi;

  • harakatlarni muvofiqlashtirishning izdan chiqishi.

3-bosqich

Bu davrda bola atrofdagilar bilan muloqot qilish qobiliyatini yo'qota boshlaydi. Mioklonik tortishishlar kuchayadi, ong holati asta-sekin o'zgarib boradi.

4-bosqich

Odatda dastlabki belgilar paydo bo'lganidan 1–2 yil o'tgach kuzatiladi.

Bu bosqich quyidagilar bilan tavsiflanadi:

  • og'ir nogironlik;

  • vegetativ nerv tizimi faoliyatining buzilishi;

  • ikkilamchi infeksiyalar rivojlanishi.

Ko'pincha bemorlar aspiratsion pnevmoniya va boshqa og'ir infeksiyalar oqibatida hayotdan ko'z yumadi.

PSPE qanday aniqlanadi?

Kasallikka tashxis qo'yishda bir nechta tekshiruv usullari qo'llaniladi.

Elektroensefalografiya (EEG)

EEG tekshiruvida mioklonik tortishishlar bilan bog'liq bo'lgan ikki tomonlama sinxron davriy elektr komplekslari aniqlanadi.

Orqa miya suyuqligi (likvor) tahlili

Tekshiruv davomida:

  • gamma-globulin miqdori oshishi;

  • qizamiq virusiga qarshi antitanachalar titrining keskin ko'tarilishi aniqlanadi.

KT yoki MRT

Kompyuter tomografiyasi va magnit-rezonans tomografiyada dastlab bosh miyaning oq moddasida, keyinchalik esa bazal gangliyalar va talamusda o'zgarishlar aniqlanishi mumkin.

Davolash imkoniyatlari

Hozirgi vaqtda PSPEni to'liq davolaydigan maxsus davo usuli mavjud emas.

Biroq ayrim dori vositalari:

  • izoprinozin;

  • interferon-alfa;

  • ribavirin

kasallik rivojlanishini sekinlashtirish va bemorning umrini uzaytirishga yordam berishi mumkin.

Shuningdek simptomatik davolash ham qo'llaniladi. Xususan, tutqanoq va mioklonik tortishishlarni kamaytirish maqsadida valproat kislotasi hamda klonazepam kabi dori vositalari buyuriladi.

Shu sababli PSPEga qarshi eng samarali himoya usuli — qizamiqqa qarshi emlash va kasallikni imkon qadar erta aniqlash hisoblanadi.

Nima uchun bu ota-onalar uchun muhim?

PSPE — qizamiqning yillar o'tib rivojlanishi mumkin bo'lgan juda og'ir asoratidir.

Agar qizamiq bilan kasallangan bolada oradan bir necha yil o'tgach:

  • xulq-atvorda keskin o'zgarishlar;

  • o'qishdagi muvaffaqiyatning pasayishi;

  • sababsiz tutqanoq yoki tortishishlar;

  • uyqu buzilishi;

  • nevrologik shikoyatlar

paydo bo'lsa, buni shunchaki "o'smirlik davri" yoki "xarakter o'zgarishi" deb baholamaslik kerak. Bunday holatda imkon qadar tezroq bolalar nevrologiga murojaat qilish zarur.

Bunday vaziyatlarda EEG, EKG, zarurat tug'ilganda KT yoki MRT tekshiruvlari hamda bolalar nevrologi va pediatr ko'rigi muhim ahamiyatga ega.

Toshkent shahridagi Saba Darmon ko'p tarmoqli tibbiyot markazida bunday diagnostika imkoniyatlari mavjud. Klinikada tajribali nevrolog va pediatr faoliyat yuritadi, EEG, EKG hamda zamonaviy laborator tekshiruvlar o'tkaziladi. Agar bolada uzoq davom etayotgan xulq-atvor o'zgarishlari, uyqu buzilishlari yoki nevrologik shikoyatlar kuzatilsa, klinika mutaxassislari zarur tekshiruvlarni tavsiya etib, kerak bo'lganda tor soha mutaxassislariga yo'llanma beradi.

Eng muhimi, bugungi kunda qizamiqqa qarshi o'z vaqtida emlanish PSPE kabi og'ir asoratlarning oldini olishning eng ishonchli usuli hisoblanadi.

Ushbu maqola faqat axborot berish maqsadida tayyorlangan bo'lib, shifokor maslahatini almashtirmaydi. Farzandingizda xavotirli alomatlar kuzatilsa, albatta mutaxassisga murojaat qiling.

Maqola muallifi: Nuritdinova Nozima Nuritdin qizi.

Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ