Shifokorlar maqolalari
Gipotireoz: qalqonsimon bez yarim kuch bilan ishlaganda — Saba Darmon
Odam to‘qqiz soat uxlaydi va baribir holsiz uyg‘onadi. Boshqalarga issiq bo‘lgan joyda sovqotadi. Yarim yilda ovqatlanishini o‘zgartirmasdan olti kilogramm vazn qo‘shdi. Sochi to‘kiladi, terisi quruq, xotirasi pand beradi. Bu belgilarning har birini alohida yosh, stress yoki charchoqqa yozib qo‘yish oson. Birgalikda esa ular eng ko‘p uchraydigan va eng ko‘p o‘tkazib yuboriladigan endokrin muammolardan biri — gipotireozga birlashadi. Saba Darmon Medical Center endokrinologlari uni qanday tanib olishni va nega odatda bitta tahlil yetarli ekanini tushuntiradi.
Qalqonsimon bez nima qiladi
Qalqonsimon bez butun organizmda modda almashinuvi tezligini belgilaydigan T4 va T3 gormonlarini ishlab chiqaradi. Ular yetishmaganda tom ma’noda hamma narsa sekinlashadi: yurak kamroq uradi, ichak dangasa ishlaydi, tana harorati pasayadi, miya ma’lumotni sekinroq qayta ishlaydi, soch follikulalari kerakdan uzoqroq dam oladi. Aynan shuning uchun gipotireozdagi shikoyatlar shunchalik xilma-xil — a’zo emas, butun tananing ish sur’ati zarar ko‘radi.
Manzarani tashkil qiluvchi belgilar
- dam olgandan keyin ham o‘tmaydigan doimiy charchoq va uyquchanlik;
- sovqotish, sovuqqa chidamsizlik;
- oldingi ovqatlanishda vazn ortishi, yuz va qovoqlarning shishishi;
- quruq teri, mo‘rt soch, sochning, shu jumladan qoshlarning to‘kilishi;
- qabziyat, qorin dam bo‘lishi;
- xotira va diqqatning pasayishi, tushkun kayfiyat;
- siyrak puls, «pastki» bosimning ko‘tarilishi, yuqori xolesterin;
- ayollarda — tsikl buzilishi, ko‘p hayz, homilador bo‘lishdagi qiyinchiliklar.
Alohida olingan belgi hech narsani isbotlamaydi. Ammo ular to‘rtta va undan ko‘p to‘plansa, TTG tahlili majburiy.
Sabablari
Kattalarda eng ko‘p sabab — immun tizimi bez to‘qimasini asta-sekin shikastlaydigan autoimmun tireoidit. Ikkinchi o‘rindagi variant — qalqonsimon bezga operatsiyadan yoki radioaktiv yod bilan davolashdan keyingi holat. Kamroq hollarda gipotireozni yod tanqisligi, ba’zi preparatlar qabuli, tug‘ruqdan keyingi tireoidit va tug‘ma shakllar keltirib chiqaradi. Bolalarda tug‘ma gipotireoz yangi tug‘ilganlar skriningida aniqlanadi — aynan shuning uchun uni o‘tkazib yubormaslik juda muhim.
Qaysi tahlillar kerak
- TTG — asosiy va eng sezgir ko‘rsatkich. Gipotireozda u yuqori bo‘ladi: gipofiz dangasa bezni «qistaydi».
- Erkin T4 — funksiya qanchalik chuqur pasayganini ko‘rsatadi. TTG yuqori, T4 esa me’yorda bo‘lsa, subklinik gipotireoz deyiladi.
- TPOga antitanalar — autoimmun tabiatni tasdiqlaydi.
- Qalqonsimon bez UZI — tuzilma, hajm va tugunlar mavjudligini baholash.
- Lipid profili va umumiy qon tahlili — gipotireoz ko‘pincha yuqori xolesterin va anemiya bilan birga keladi.
Qon ertalab och qoringa topshiriladi. Agar siz allaqachon tiroksin qabul qilayotgan bo‘lsangiz, tahlil kuni tabletkani faqat qon olingandan keyin ichasiz.
Qanday davolanadi
Davolash oddiy va yaxshi ishlab chiqilgan: levotiroksin bilan o‘rnini bosuvchi terapiya — bez ishlab chiqarmayotgan o‘sha gormonning o‘zi. Doza vazn, yosh va hamroh kasalliklarga qarab individual tanlanadi, keksalarda va yurak kasalligi bo‘lganlarda kichik dozadan boshlanadi. Tabletka ertalab och qoringa, ovqatdan 30–60 daqiqa oldin suv bilan ichiladi; kalsiy, temir preparatlari va antatsidlar vaqt bo‘yicha kamida to‘rt soatga ajratiladi. TTG nazorati boshlanganidan yoki doza o‘zgarganidan 6–8 hafta keyin, so‘ngra 6–12 oyda bir marta o‘tkaziladi.
Doza to‘g‘ri tanlanganda o‘zini his qilish me’yorga qaytadi, vazn barqarorlashadi, yurak-qon tomir asoratlari xavfi kamayadi. Davolash odatda umrbod, ammo u turmush tarzini cheklamaydi.
Ko‘p beriladigan savollar
Gormonsiz, faqat parhez bilan bo‘ladimi? Yo‘q. Na yod, na qo‘shimchalar shikastlangan bezni ishlashga majbur qila olmaydi. Autoimmun tireoiditda mustaqil yod qabul qilish vaziyatni yomonlashtirishi mumkin.
Subklinik gipotireozni davolash kerakmi? Har doim emas. Qaror TTG darajasi, belgilar, yosh, homiladorlik rejasi va antitanalar mavjudligiga bog‘liq.
Gipotireoz homiladorlikka ta’sir qiladimi? Ha, va sezilarli darajada. Homiladorlikni rejalashtirayotganlarda TTG albatta tekshiriladi, homiladorlik davrida esa gormonga ehtiyoj ortadi.
Yaxshi bo‘lganda tabletkani to‘xtatsa bo‘ladimi? Yo‘q. Yaxshilanish — preparat qabulining natijasi; to‘xtatilgach belgilar qaytadi.
Saba Darmon Medical Centerda
Klinikada endokrinologlar qabul qiladi, laboratoriya qalqonsimon bez gormonlari va antitanalar tahlilini bajaradi, UZI esa o‘sha kuni o‘tkaziladi. Bu bitta tashrifda tashxis va davolash sxemasini olish imkonini beradi. Agar tasvirlangan belgilarda o‘zingizni tanigan bo‘lsangiz — TTG tahlili va endokrinolog maslahatidan boshlang.
Shu yo‘nalish shifokorlari
📞 +99871 210-30-30 · WhatsApp +998 95 662-30-30
✉️
🌐 Instagram · Telegram · Facebook · YouTube


