Shifokorlar maqolalari
Spiral va kontratseptsiya: usulni qanday tanlash — Saba Darmon
Kontratseptsiya usuli dugonalarning fikri yoki narxiga qarab emas, sog‘liq holati, homiladorlik rejalari va turmush tarziga qarab tanlanadi. Bitta usul bir ayolga juda mos kelib, boshqasiga mutlaqo mumkin bo‘lmasligi mumkin. Asosiy variantlarni va shifokor qabulda qanday savollar berishini ko‘rib chiqamiz.
Asosiy farq: usul sizning esingizga bog‘liqmi
Barcha usullar ikki guruhga bo‘linadi. Birinchisi har kuni yoki muntazam harakat talab qiladi — tabletkalar, prezervativ, vaginal halqa, plastir. Ikkinchisi ayolning ishtirokisiz oylar va yillar davomida ishlaydi: spiral va teri ostiga qo‘yiladigan implant. Ikkinchi guruh usullarida nazariy va amaldagi samaradorlik orasidagi farq deyarli yo‘q, chunki ularni unutib qo‘yish mumkin emas. Aynan shuning uchun yaqin yillarda homiladorlik rejalashtirilmagan bo‘lsa, ular ko‘p tavsiya etiladi.
Bachadon ichi spirali
Shifokor qabulda bachadon bo‘shlig‘iga kiritadigan kichik moslama. Uning tubdan farq qiladigan ikki turi bor.
Mis saqlovchi spiral
Gormon saqlamaydi. Mis bachadon bo‘shlig‘ida spermatozoidlar uchun noqulay muhit yaratadi. Gormonlar mumkin bo‘lmagan yoki istalmagan ayollarga to‘g‘ri keladi. Bir necha yil xizmat qiladi. Bo‘lishi mumkin bo‘lgan kamchilik — hayzning ko‘proq va og‘riqliroq bo‘lishi, ayniqsa dastlabki oylarda.
Gormonal spiral
Bachadon bo‘shlig‘ida mahalliy tarzda oz miqdorda gormon ajratadi. Bachadon bo‘yni shilligini quyultiradi va endometriyni yupqalashtiradi. Ko‘pincha hayzning hajmi va davomiyligini kamaytiradi, shuning uchun ko‘p qon ketishida davolash usuli sifatida ham qo‘llaniladi. Bunda tizimli ta‘sir tabletkalarga qaraganda juda kam.
Ikkala tur uchun umumiy jihat: yuqori samaradorlik, har kunlik harakat talab qilmasligi, olib tashlangandan keyin homilador bo‘lish qobiliyatining tez tiklanishi. Qo‘yish ko‘rik va tekshiruvdan keyin rejalashtiriladi; dastlabki kunlarda tortuvchi og‘riq va oz miqdorda qonli ajralma bo‘lishi mumkin, nazorat tashrifi esa taxminan bir oydan keyin belgilanadi.
Asosiy usullar taqqoslanishi
| Usul | Qanday ishlaydi | Har kunlik harakat | Xususiyati |
|---|---|---|---|
| Gormonal spiral | Gormonning mahalliy ta‘siri | Yo‘q | Hayz hajmini ko‘pincha kamaytiradi |
| Mis spiral | Gormonsiz | Yo‘q | Gormon mumkin bo‘lmaganda variant |
| Teri osti implanti | Yelka terisi ostidagi kapsuladan gormon | Yo‘q | Notekis qonli ajralmalar bo‘lishi mumkin |
| Qo‘shma tabletkalar | Ovulyatsiyani bostirish | Ha, har kuni | Qarshi ko‘rsatmalari eng ko‘p |
| Estrogensiz tabletkalar | Shilliqni o‘zgartirish, ko‘pincha ovulyatsiyani bostirish | Ha, qat‘iy vaqtida | Emizish davrida mumkin |
| Prezervativ | To‘siq | Ha, har safar | Infeksiyalardan himoya qiladigan yagona usul |
Qo‘shma tabletkalar qachon to‘g‘ri kelmaydi
Bu — mustaqil tanlashda ko‘pincha e‘tibordan chetda qoladigan muhim nuqta. Estrogen saqlovchi qo‘shma preparatlar aura bilan kechadigan migren, o‘tkazilgan vena trombozi yoki o‘pka emboliyasi, qon ivishining ayrim buzilishlari, og‘ir arterial gipertenziya, 35 yoshdan keyin chekish, jigarning bir qator kasalliklari, anamnezda sut bezi saratoni bo‘lgan hollarda va tug‘ruqdan keyingi dastlabki haftalarda buyurilmaydi. Bunday vaziyatlarda estrogensiz usullar tanlanadi — spiral, implant yoki mos tabletkalar.
Tug‘ruqdan keyin va emizish davrida
Homilador bo‘lish qobiliyati hayz tiklanishidan oldinroq qaytishi mumkin, shuning uchun kontratseptsiya masalasi hali chiqishdan oldin yoki tug‘ruqdan keyingi birinchi tashrifda muhokama qilinadi. Asosiy mo‘ljallar:
- estrogensiz usullar — gormonal va mis spiral, implant, estrogensiz tabletkalar — emizish bilan mos keladi;
- estrogenli qo‘shma tabletkalar tug‘ruqdan keyingi erta davrda tromboz xavfi yuqoriligi sababli qo‘llanilmaydi;
- spiral yo tug‘ruqdan keyingi dastlabki soatlarda, yoki ko‘pincha bir necha haftadan so‘ng qo‘yiladi — muddatni shifokor tug‘ruq kechishi va bitishga qarab belgilaydi;
- kesar kesish operatsiyasidan keyin muddatlar alohida muhokama qilinadi;
- ko‘krak suti bilan emizishning o‘zi ishonchli himoya emas: u faqat juda qat‘iy shartlarga rioya qilingandagina va cheklangan davrda samara beradi.
Shifokor qabulda nima so‘raydi
- homiladorlikni rejalashtiryapsizmi va qachon;
- hayzning tabiati, ko‘pligi va og‘riqliligi;
- tug‘ruq, kesar kesish, bola tushishi bo‘lganmi;
- surunkali kasalliklar: qon bosimi, diabet, migren, jigar va qalqonsimon bez kasalliklari;
- sizda va yaqin qarindoshlarda tromboz bo‘lganmi;
- chekish;
- doimiy ichadigan dorilar — ba‘zilari gormonal kontratseptsiya samarasini pasaytiradi;
- boshqa usullardan foydalanish tajribasi va ulardan voz kechish sabablari.
Tekshiruvning standart minimumi — ginekologik ko‘rik, kichik tos a‘zolari UZI si, qon bosimini o‘lchash, zarur bo‘lsa surtmalar va qon tahlillari. Hamma uchun bir xil «eng yaxshi» usul mavjud emas.
Ko‘p beriladigan savollar
Tug‘magan ayolga spiral qo‘yish mumkinmi?
Ha, zamonaviy tavsiyalar bunga yo‘l qo‘yadi. Qaror ko‘rik va UZI natijalariga qarab alohida qabul qilinadi.
Tabletkadan albatta semiriladi degani rostmi?
Zamonaviy preparatlardan sezilarli vazn ortishi odatda kuzatilmaydi. Dastlabki oylarda ozgina suyuqlik ushlanishi mumkin va u odatda o‘tib ketadi.
Tabletka ichishda tanaffus kerakmi?
Organizmga «dam berish» shart emas: tanaffuslar sog‘liqni yaxshilamaydi, faqat rejalashtirilmagan homiladorlik xavfini oshiradi.
Spiral olingandan keyin qachon homilador bo‘lish mumkin?
Homilador bo‘lish qobiliyati olib tashlangandan keyin deyarli darhol tiklanadi.
Spiral infeksiyalardan himoya qiladimi?
Yo‘q. Jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalardan faqat to‘siq usuli himoya qiladi.
Saba Darmon Medical Centerda akusher-ginekolog qabuli, UZI va laboratoriya bitta binoda — usulni tanlash va qo‘yishni bitta tashrifda amalga oshirish mumkin.
Ushbu maqola ma‘lumot uchun bo‘lib, shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis uchun mutaxassisga murojaat qiling.
Shu yo‘nalish shifokorlari
📞 +99871 210-30-30 · WhatsApp +998 95 662-30-30
✉️
🌐 Instagram · Telegram · Facebook · YouTube






