Yurak urib ketishi (taxikardiya) haqida ilmiy ma’lumot
Yurak-qon tomir tizimi inson organizmining eng muhim tizimlaridan biri hisoblanadi. Yurak organizm bo‘ylab qon aylanishini ta’minlaydi va to‘qimalarni kislorod hamda ozuqa moddalari bilan ta’minlaydi.
Yurak urish ritmining buzilishi turli kasalliklar yoki funksional o‘zgarishlar natijasida yuzaga kelishi mumkin.
Yurak urib ketishi tibbiyotda taxikardiya yoki palpitatsiya deb ataladi. Bu holat yurak urishining tezlashishi yoki inson tomonidan yurak urishining kuchli sezilishi bilan xarakterlanadi.
Yurak urib ketishi nima?
Yurak urib ketishi — bu yurakning me’yoriy ritmdan tezroq yoki notekis urishi holatidir.
Sog‘lom insonda tinch holatda yurak urishi:
- 60–90 marta/daqiqada bo‘ladi
Agar yurak urishi:
- 100 marta/daqiqadan yuqori bo‘lsa — bu taxikardiya hisoblanadi
Ba’zan bu holat sog‘lom odamlarda ham kuzatiladi. Ammo u tez-tez takrorlansa, bu yurak yoki boshqa tizim kasalliklarining belgisi bo‘lishi mumkin ⚠️
Yurak urib ketishining turlari
1. Sinus taxikardiya
Bu holatda yurak ritmini boshqaruvchi sinus tuguni faolligi oshadi.
Sabablari:
- stress
- jismoniy mashq
- yuqori harorat
- anemiya
- gipertireoz
Ko‘pincha bu fiziologik holat hisoblanadi.
2. Supraventrikulyar taxikardiya
Bu yurakning yuqori qismi (atriumlar)da yuzaga keladi.
Belgilar:
- yurakning to‘satdan tez urishi
- bosh aylanishi
- ko‘krakda noqulaylik
3. Ventrikulyar taxikardiya
Bu yurakning qorinchalarida yuzaga keladi va juda xavfli hisoblanadi 🚨
Sabablari:
- yurak ishemik kasalligi
- miokard infarkti
- yurak mushagi shikastlanishi
Bu holat hayot uchun xavf tug‘dirishi mumkin.
Yurak urib ketishining asosiy sabablari
Fiziologik sabablari
- stress va emotsional hayajon
- jismoniy zo‘riqish
- qo‘rquv
- kofeinli ichimliklar
- kam uxlash
- suvsizlanish
- issiq ob-havo
Bu holatlarda yurak urishi vaqtinchalik bo‘ladi va dam olgandan keyin normaga qaytadi.
Patologik sabablari
1. Yurak kasalliklari
- yurak ishemik kasalligi
- miokard infarkti
- yurak nuqsonlari
- kardiomiopatiya
- aritmiyalar
2. Qon kasalliklari
Bu holatda to‘qimalarga kislorod kam yetadi va yurak tezroq ishlaydi.
3. Endokrin kasalliklar
- gipertireoz
- feoxromotsitoma
Gormonlar yurak faoliyatini kuchaytiradi.
4. Infeksion kasalliklar
- yuqori harorat
- intoksikatsiya
Klinik belgilari
Yurak urib ketishi quyidagi simptomlar bilan namoyon bo‘ladi:
- yurakning tez urishi
- ko‘krak qafasida noqulaylik
- nafas qisishi
- bosh aylanishi
- holsizlik
- ko‘ngil aynishi
- hushdan ketish
Ba’zan bemorlar yurak urishini “dup-dup” urayotgandek sezadi.
Tashxis qo‘yish usullari
Elektrokardiografiya (EKG)
Yurakning elektr faoliyatini yozib oladi va aritmiyalarni aniqlashda asosiy usul hisoblanadi.
Holter monitoring
24 soat davomida yurak ritmini kuzatadi.
Exokardiografiya
Yurakning ultratovush tekshiruvi bo‘lib, klapan va mushaklar holatini baholaydi.
Qon tahlillari
Tekshiriladi:
- gemoglobin
- qalqonsimon bez gormonlari
- elektrolitlar (kaliy, magniy)
- yallig‘lanish belgilar
Davolash usullari
Davolash sababga qarab belgilanadi.
Dori vositalari
- beta-blokatorlar
- antiaritmik preparatlar
- sedativ vositalar
Asosiy kasallikni davolash
Masalan:
- anemiyada — temir preparatlari
- gipertireozda — gormonal davolash
Asoratlari
Davolanmasa, quyidagi asoratlarga olib kelishi mumkin:
- yurak yetishmovchiligi
- qon aylanishining buzilishi
- tromb hosil bo‘lishi
- insult
- infarkt
Profilaktika
Yurak kasalliklarining oldini olish uchun:
- sog‘lom turmush tarziga rioya qilish 🥗
- muntazam jismoniy faollik
- stressni kamaytirish
- to‘g‘ri ovqatlanish
- chekish va alkogoldan voz kechish
- muntazam tibbiy ko‘rikdan o‘tish
Yurak urib ketishi (taxikardiya) turli sabablarga bog‘liq holda yuzaga keladi. Ba’zan u oddiy fiziologik holat bo‘lsa, ba’zida jiddiy kasallik belgisi bo‘lishi mumkin.
Agar yurak urishi tez-tez takrorlansa, bosh aylanishi yoki ko‘krak og‘rig‘i bilan birga kuzatilsa — albatta shifokorga murojaat qilish zarur ❤️
Maqola muallifi: Abdukarimova Nigora Davranovna
Kardiolog shifokor
Abdukarimova Nigora Davranovna — yurak-qon tomir kasalliklarini tashxislash va davolash bo‘yicha ko‘p yillik tajribaga ega, malakali kardiolog shifokor hisoblanadi. U zamonaviy diagnostika usullari va dalillarga asoslangan tibbiyot tamoyillari asosida bemorlarga sifatli va individual yondashuvni ta’minlab kelmoqda.
🏥 Ish tajribasi
- Umumiy tibbiy ish staji: 26 yil
- Mutaxassislik bo‘yicha ish staji: 16 yil
Ish faoliyati
- Muassasa: SABA DARMON klinikasi
- Lavozim: Kardiolog shifokor