Shifokorlar maqolalari

Saba Darmon klinikasi binosi

Autizmda TMS (Transkranial Magnit Stimulyatsiya) ning o‘rni

Autizm spektr buzilishi (ASB) bo‘lgan bolalarni reabilitatsiya qilishda zamonaviy neyromodulyatsiya usullariga qiziqish tobora ortib bormoqda. Shunday innovatsion usullardan biri — Transkranial Magnit Stimulyatsiya (TMS) bo‘lib, u miya faoliyatini noinvaziv tarzda modulyatsiya qilish imkonini beradi.


🌟 Autizm nima?

Autizm spektr buzilishi (ASB) — bu bolaning:

  • 🗣️ Nutq rivojlanishi

  • 👥 Ijtimoiy muloqoti

  • 🧩 Xulq-atvori

  • 🎯 Diqqat va qiziqishlari

bilan bog‘liq neyro-rivojlanish holatidir.

Autizmli bolalarda ko‘pincha quyidagi belgilar uchraydi:

  • 👀 Ko‘z bilan aloqa qilishning sustligi

  • 🔄 Takrorlanuvchi harakatlar

  • 🗨️ Nutq rivojlanishining kechikishi

  • 🔊 Sensor sezuvchanlikning ortishi yoki pasayishi

  • 🤝 Ijtimoiy muloqotdagi qiyinchiliklar


⚡ TMS nima?

Transkranial Magnit Stimulyatsiya (TMS) — bosh miya po‘stlog‘ining ma'lum qismlariga magnit impulslar yuborish orqali amalga oshiriladigan zamonaviy noinvaziv muolajadir.

Muolaja vaqtida:

  • 🧲 Bosh terisiga maxsus magnit g‘altak (coil) joylashtiriladi

  • ⚡ Qisqa magnit impulslar yuboriladi

  • 🧠 Miya neyronlarining faolligi modulyatsiya qilinadi

  • 🔗 Neyronlar o‘rtasidagi bog‘lanishlar faollashtiriladi

TMS jarrohlik aralashuvisiz amalga oshiriladi va narkoz talab qilmaydi.


🧩 Nima uchun TMS autizmda qo‘llanilmoqda?

Tadqiqotlarga ko‘ra, autizmda miyaning ayrim hududlarida qo‘zg‘alish va tormozlanish jarayonlari o‘rtasidagi muvozanat buzilishi mumkin.

TMS ushbu muvozanatni tiklashga yordam berishi mumkin.

🎯 TMS yordamida quyidagi yo‘nalishlar o‘rganilmoqda:

  • 🎓 Diqqatni yaxshilash

  • 👥 Ijtimoiy muloqotni rivojlantirish

  • 🔄 Takrorlanuvchi harakatlarni kamaytirish

  • 🔊 Sensor sezuvchanlikni tartibga solish

  • 😊 Emotsional holatni yaxshilash

  • 🧠 Kognitiv funksiyalarni qo‘llab-quvvatlash


🔬 Ilmiy tadqiqotlar nima ko‘rsatmoqda?

So‘nggi yillarda past va yuqori chastotali TMS protokollari bo‘yicha o‘tkazilgan tadqiqotlar ayrim ijobiy natijalarni qayd etgan.

📈 Kuzatilgan natijalar:

  • 🔄 Stereotip harakatlarning kamayishi

  • 🎯 E'tibor va ijro funksiyalarining yaxshilanishi

  • 🤝 Ijtimoiy javob reaksiyalarining ortishi

  • 😊 Xulq-atvorning yaxshilanishi

  • 👨‍👩‍👧 Ota-onalar tomonidan qayd etilgan ijobiy o‘zgarishlar

⚠️ Shu bilan birga, TMS hozircha autizm uchun standart davolash usuli sifatida qabul qilinmagan. Natijalar har bir bemorda turlicha bo‘lishi mumkin.


✅ TMSning afzalliklari

🌟 Ushbu usulning asosiy afzalliklari:

  • 🔹 Jarrohlik aralashuvini talab qilmaydi

  • 🔹 Og‘riqsiz yoki minimal noqulaylik bilan o‘tkaziladi

  • 🔹 Narkoz talab qilmaydi

  • 🔹 Ambulator sharoitda bajariladi

  • 🔹 Tiklanish davri talab etilmaydi

  • 🔹 Ko‘pchilik bemorlar tomonidan yaxshi qabul qilinadi


🛡️ TMS xavfsizmi?

TMS odatda xavfsiz va yaxshi o‘zlashtiriladigan muolaja hisoblanadi.

Ba'zi hollarda quyidagi nojo‘ya ta'sirlar kuzatilishi mumkin:

  • 🤕 Yengil bosh og‘rig‘i

  • 🧲 Bosh terisida noqulaylik hissi

  • 😴 Charchoq yoki holsizlik

⚠️ Epilepsiya xavfi mavjud bemorlarda TMS boshlanishidan oldin nevrolog tomonidan batafsil baholash o‘tkazilishi tavsiya etiladi.


📋 Muhim eslatma

TMS autizmni mustaqil davolash usuli emas.

Eng yaxshi natijalar kompleks yondashuv orqali kuzatiladi:

  • 🗣️ Logopedik mashg‘ulotlar

  • 👨‍🏫 Defektolog bilan korreksion ishlar

  • 🧠 Psixologik yordam

  • 🎯 Xulq-atvor terapiyasi

  • 🔊 Sensor integratsiya mashg‘ulotlari

  • 💊 Zarurat bo‘lganda medikamentoz davolash

TMS ushbu reabilitatsiya dasturining qo‘shimcha elementi sifatida qo‘llanilishi mumkin.


🧾 Xulosa

🧠 Transkranial Magnit Stimulyatsiya (TMS) autizm spektr buzilishlarida qo‘llanilayotgan istiqbolli neyromodulyatsiya usullaridan biri hisoblanadi. Ilmiy tadqiqotlar ayrim bolalarda diqqat, ijtimoiy muloqot va xulq-atvor ko‘rsatkichlarining yaxshilanishi mumkinligini ko‘rsatmoqda.

Biroq TMS har bir bemor uchun individual baholanishi, nevrolog nazorati ostida qo‘llanilishi va kompleks reabilitatsiya dasturining bir qismi sifatida ko‘rib chiqilishi lozim.

👨‍⚕️ Mutaxassis tavsiyasi

TMS muolajasini boshlashdan oldin:

  • 🩺 Nevrolog ko‘rigidan o‘tish

  • ⚡ EEG tekshiruvini bajarish

  • 🧠 Bolaning umumiy nevrologik holatini baholash

tavsiya etiladi. Bu muolajaning xavfsizligi va samaradorligini oshirishga yordam beradi.
Maqola muallifi: Usmanbekova Gulnoza Umarovna

Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ